11 - * ( وَقالُوا كُونُوا هُوداً أَوْ نَصارى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) * ( 1 ) ( اهل كتاب بمردم گفتند . يهود و نصارى باشيد ( يهود گفت : بدين يهود بگرويد و نصارى گفتند : به دين مسيحيّت بگرويد ) تا هدايت شويد ، اى پيامبر تو بگو : بلكه همه بايد به ملَّت ابراهيم بگروند كه ( او حنيف بود دين و ملَّت او فطرى و بى افراط و تفريط است ) و ابراهيم از مشركين نبوده است ) . صفت چهاردهم - حنيف ( فطرى و بى افراط و تفريط و رستگار ) صفت پانزدهم موحّد حقيقى . متن حقيقى دين الهى همان است كه حضرت ابراهيم عليه السّلام آن را از طرف خداوند سبحان به همهء مردم در همهء دورانها تبليغ فرموده است . در اين آيهء شريفه خداوند سبحان با الزام نمودن يهود و نصارى به رجوع به دين ابراهيم كه متن حقيقى دين الهى است ، آنان را به وحدت دعوت مىنمايد و مسئلهء توحيد
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 24
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٤
بار ديگر ابراهيم عليه السّلام اين وصيّت را به فرزندانش مىكند كه نزديكترين مردمان به وى مىباشند : فرزندان من ، حيات بدون دين و بدون پذيرش اسلام كه آدمى را در « حيات معقول » قرار مىدهد ، تباه كردن است .
اين توصيه اگر چه در ظاهر عباراتش متوجّه فرزندان ابراهيم و فرزندان يعقوب عليهما السّلام است ، ولى آن دو پيامبر عظيم الشّأن با مخاطب ساختن فرزندانشان كه نزديكترين مردم بانان مىباشند ، در حقيقت همهء مردم را مخاطب قرار داده و همهء مردم را به گرايش به دين كه معنايش محاسبهء همه جانبهء حيات و عمل بان است توصيه فرمودهاند .
بار ديگر صفت خير خواهى ، آيا خير خواهى مىتواند بالاتر از اين باشد كه انسان را از خاك بلند مىكند و او را از جان پاك خود آگاه مىسازد
چيست دين برخاستن از روى خاك
تا كه آگه گردد از خود جان پاك
هامش
( 1 ) البقرة آيهء 135 .