ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 169

خلَّاقيّتى داشته باشد . مرحلهء دوم - مرحلهء تمركز نيروها و كوششهاى فرد خلَّاق به حلّ مسأله است ( 1 ) . گفته مىشود : ممكن است در همين مرحله مسأله بطور ناگهانى و بدون تأخير و اشكال حلّ شود ، ولى اغلب اين مرحله همراه است با يأس و ناكامى زياد ، فشار عضلانى و ناراحتى كه موجب مىشود فرد از حالت خود - حمايتى محض ، به حالت بعدى ( حالت سوم ) هدايت شود . ( 2 ) به نظر مىرسد اين دو مرحله در بروز خلَّاقيّت نقش اساسى را دارند كه امير المؤمنين عليه السّلام فرمود : و في التّجارب علم مستأنف ( علم جديد در تجربه‌ها است . ) ( 3 ) دو مسأله در اين مرحله بايد مورد دقّت قرار بگيرد : مسألهء يكم - احتمال بروز اثر خلَّاقيّت ، يعنى بروز اكتشاف و ابداع است . همانطور كه با كلمهء امكان گفته مىشود ، هيچگونه ضرورت و حتميّت در كار نيست كه عمل خلَّاقيّت با متمركز ساختن همهء نيروهاى مغزى و كوششهاى مربوطه واقعيّتى پيدا كند . مسألهء دوم - بايد توجّه داشته باشيم كه هيچ اكتشافى مستلزم روشن شدن همهء واقعيّات مربوط به موضوع كشف شده نمىباشد . حال مىپردازيم به تفسير بقيّهء خطبه امير المؤمنين عليه السّلام مىفرمايد : « حكمتها براى شما مىخوانم ، از آنها مىگريزيد و شما را با پند رسا موعظه مىنمايم [ بدون اين كه در شما تأثيرى كند ] ، هر يك راه خود مىگيريد و پراكنده مىشويد و شما را براى جهاد با طغيانگران تحريك مىكنم ، مىبينم شما را كه سخنم بپايان نرسيده مانند فرزندان سبأ پراكنده مىشويد . [ تفرّقوا أيادى سبا ، مثلى است كه در موارد پراكندگى مردمى زده مىشود كه با وجود عامل پيوند مانند برادرى و فرزندى ، متفرّق ميشوند و از يكديگر دور مىگردند . ] » 23 ، 26 - أقوّمكم غدوة و ترجعون إلىّ عشيّة كظهر الحنيّة عجز المقوّم و أعضل المقوّم