ركن يكم - مبانى تعليم و تربيت
مبانى تعليم و تربيت در اسلام دو معنى دارد :
معناى يكم
عبارتست از منابع اوّليّهء اسلام كه بازگو كنندهء « انسان آن چنان كه هست » و « انسان آن چنان كه بايد باشد » مىباشند . اين منابع اوّليّه عبارتند از : 1 - كتاب اللَّه ( قرآن ) كه بيان كنندهء موجوديّت انسان از نظر واقعيّاتى است كه طبيعت جسمانى و روانى او را تشكيل مىدهند و همچنين بيان كنندهء طرق به فعليّت رساندن استعدادهاى مثبت او و قرار دادن او در مسير جاذبهء كمال مىباشد .
2 - سنّت پيامبر اكرم ( ص ) كه شامل گفتار و كردار و امضاى عملى قانونگذار اسلام مىباشد . سنّت پيامبر اكرم ( ص ) در هر شكلى كه باشد توضيح دهنده و مفسّر قرآن بوده و مقدارى ديگر از احكام و تكاليفى است كه يا مستند به وحى مستقيم است و يا بوسيلهء صفاى والاى روحى و تهذّب و تخلَّق به اخلاق اللَّه ، دريافت شده هايى از واقعيّات است كه بيان كنندهء صلاح و فساد بشرى است .
3 - اجماع دانشمندان و فقهاى متّقى و وارسته و مهذّب كه به جهت آگاهى لازم و كافى به منابع اسلامى ، حكمى را بيان مىكنند . البتّه در بارهء دليل بودن اجماع و دو نوع مهمّ آن ( محصل و منقول ) مباحث بسيار مشروحى در كتب اصول مطرح شده است كه فعلا مورد بررسى ما نمىباشد .
4 - عقل ، در بارهء اين منبع مهمّ مسايلى را به طور اختصار متذكَّر خواهيم گشت .
معناى دوم
عبارتست از اصول و قواعد و هدفهايى كه در اسلام براى تعليم و تربيت مورد بهره بردارى قرار مىگيرند . اين اصول و قواعد و هدفها عبارتند از آن قضايا و دستورات كلَّى كه از منابع چهارگانهء فوق اتّخاذ شده و با تحقيقات و تطبيقات تجربى و مشاهدات ، مورد استفادهء اخلاقيّون و مربّيان و معلَّمان مىباشند . اين معنى از مبانى با نظريّهء عمق و گسترش ابعاد انسانى در حال فردى و اجتماعى به دو قسم مهمّ تقسيم مىگردد : قسم يكم - مبانى ثابت .
قسم دوم - مبانى متغيّر .
مبانى ثابت عبارت است از اصول و قوانين اوّليّه كه با نظر به ثبات و دوام