ششم - رفتار اختيارى معمولى 158
هفتم - رفتار اختيارى عالى 159
هشتم - رفتارهاى تقليدى 160
نهم - رفتار ابداعى 160
آيا مىتوان انسان و تاريخ وى را از رفتارهائى كه در طول تاريخ از وى بروز نموده است شناخت 162
آيا بشر مدعى تكامل در بارهء رفتار خود شناخت صحيح داشته است 164
ادعاى تكاملى كه بشر به راه انداخته است فقط مىتواند تسليتى براى ورشكستگى و عقب ماندگى خود بوده باشد - 166
ذكر پنجاه و دو عامل انحطاط و سقوط كه منافى ادعاى پيشرفت تكاملى است 166
21 - پيامبران الهى مردم را با دور كردن از فساد و افساد و ترغيب و تحريك به صلاح و اصلاح در مسير تكامل قرار دادند 200
22 - چگونه پيامبران الهى با افساد كنندگان در روى زمين مبارزه كردهاند 202
متن و شرح جملاتى از خطبه قاصعه در نهى از فساد 207
عامل محرك تاريخ ، انسان 209
23 - كميت و كيفيت دخالت و تاثير انسان در تشكيل تاريخ خود چيست و چگونه است 212
منفعتگرائى در فلسفه تاريخ 214
تلاش انسان براى منفعت 217
معانى سنت در آيات قرآنى و نهج البلاغه 224
تقليد از گذشتگان در تاريخ و تكيه بر آنان 227
زندگى در پرتو حقايق نه در سايهء اقوام و ملل و شخصيتهاى گذشته 230
تناوب متفرق در تمدنها 231
بروز اعتلا و سقوط جوامع و تمدنها و فرهنگها از ديدگاه اسلام 233
عوامل بروز و اعتلاء و سقوط جوامع و فرهنگها و تمدنها از ديدگاه نهج البلاغه مقدمه اى در توصيف فرهنگ و تمدن از ديدگاه اسلام و مكتبهاى معمولى 244
1 - پاىبندى شديد به خصلتهاى نيكو 249
3 و 2 - پاىبندى شديد به اعمال پسنديده و پاىبندى شديد به امور نيكو و زيبا 250
4 - آرمانهاى بزرگ 251
5 - تكاپو در مخاطرات بزرگ و آثار پسنديده 253
6 - وفاء بعهد 256
7 - اطاعت از نيكوكارى 258
8 - نافرمانى و اعراض از كبر 258
نكتهء بسيار جالب در باره سه عامل حياتى تمدن 262
9 - قرار گرفتن در شعاع انگيزگىهاى فضيلت 264
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 322
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٢٢