3 - شناخت معلول مستلزم شناخت علت نيست ولى شناخت همه جانبهء علت است كه شناخت معلول را نتيجه مىدهد 111
4 - مقصود از فلسفهء تاريخ چيست 112
5 - جريان شخصى بودن تاريخ منافاتى با قانونى بودن اجزاء و عناصر تشكيل تاريخ ندارد 114
6 - تاريخ و قانون عليت 115
7 - قضيه يكم - انسان داراى اختيار ، و قانون عليت در تاريخ 115
8 - قضيه دوم انسان قانون عليت را از بين نمىبرد و معدومى را موجود و موجودى را معدوم نمىكند بلكه با تحصيل آگاهىها و قدرتهاى متنوع در عليت علتها و انگيزگى انگيزهها در رابطه با خويشتن تصرف مىنمايد 117
9 - نقش علل در تبديل كيفيتهاى اوليه به كيفيتهاى ثانويه 120
10 - ضرورت تفكيك ميان تعاقب حوادث و علت و معلول 120
11 - آيا علت محرك كه براى تاريخ ضرورت دارد در درون تاريخ است يا خارج آن 122
12 - آيا علت محرك تاريخ بايد يك حقيقت بوده باشد 125
13 - براى شناخت وحدت يا تعدد عامل محرك تاريخ بايد نخست منظور از تاريخ را بفهميم 128
14 - آيا تاريخ در مسير تكاملى حركت مىكند 130
15 - ضرورت تفكيك ميان عامل ضرورى تاريخ و عامل تعيين كنندهء كيفيت تاريخ 132
16 - موقعيت يكم براى تعيين عامل كيفيت حيات ، ماهيت و مختصات خود انسان 134
17 - موقعيت دوم براى تعيين عامل كيفيت حيات انسانها در حال زندگى دسته جمعى 136
18 - نظراتى كه بعنوان عامل محرك تاكنون ارائه شده است 141
توضيحى در رابطه موجودات و رويدادهاى تاريخ بشرى با انسان 146
گرايش تبهكاران به فساد و افساد در روى زمين و نتايج آن و پنجاه پديدهء نكبت و سقوط كه با ادعاى تكامل ناسازگار است و چنين ادعائى براى مسخره كردن خودمان بسيار مناسب است 149
دليل يكم - رفتار بشرى در سرتاسر تاريخ خلاف ادعاى تكامل را نشان مىدهد 150
1 - تعريف رفتار 150
2 - تعريف رفتار در كشش زمان 151
3 - انواع رفتار با نظر به اراده 152
يكم - رفتار انعكاسى يا بازتابى محض 152
دوم - رفتار عادى 153
سوم - رفتار اضطرارى 156
چهارم - رفتار اجبارى 157
پنجم - رفتار اكراهى 158
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 321
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٢١