در برابر عوامل مزاحم طبيعت و چه در مقابل طغيانگرىهاى ستمكاران از مهمترين عوامل حيات شناسى انسان است كه موجب شناخت ارزش و اهمّيّت آن مىباشد . لذا مىگوئيم كه : ارزش و اهمّيّت خود حيات است كه آدمى را به دفاع شديد و اكيد از آن وادار مىنمايد اگر چه خود دفاع كننده غافل از آن بوده باشد مانند ديگر جانداران . و اگر انسان موفّق شود كه از پديدهء دفاع شديد از حيات ، ارزش و اهمّيّت آن را دريابد ، قطعا مىتواند بلكه همواره بطور اكيد درصدد بر مىآيد كه از حيات خود بهترين بهره بردارىها را داشته باشد .
4 - اگر دفاع از حيات با اين نيّت انجام بگيرد كه حيات امانت الهى است و تا آخرين لحظات بايد از آن دفاع نمود ، همهء تكاپو و تلاش در اين راه عبادت محسوب شده و دليل رشد و كمال انسانى بوده و انسان را شايستهء الطاف خداوندى مىنمايد .
5 - تزاحم جبّاران و طغيانگرىهاى آنان مانند ديگر عوامل مزاحم طبيعت موجب گسترش سطوح و استعدادهاى درونى انسانها مىباشد ، چنان كه روياروئىهاى متنوّع انسان با عوامل طبيعى موجب كشف ارتباطات بيشتر و متنوّعتر با طبيعت گشته و باعث كشف ابعاد و نهادهاى فراوان در هوّيت انسانى مىگردد . گمان نرود كه وجود ستم و ستمكاران به جهت مطلوبيّت گسترش استعدادها ، مطلوب قلمداد مىگردد زيرا وجود شيطان كه قطعا مبغوض خداوندى و اغوا كنندهء فرزندان آدم ( ع ) است مطلوب بالذّات نيست بلكه پس از سقوط نهائى بوسيلهء تكبّر مانند كود ( مدفوع جانداران ) شده است كه مىتواند در رويانيدن درختها و مزارع به كار برود .
6 - امّا ستمكاران و طغيانگران كه حيات انسانها را بازيچه و وسايل خوشگذرانى خود در اين دنيا تلقّى نموده ، و از فساد و خونريزى در اين دنيا لذّت مىبرند ، اگر هم از خود چهره اى خندان نمايش بدهند ، هرگز مسرّتى
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 9
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٩