و صفاته دون معناه ، فلو لا أنّ ذلك كذلك لكان المعبود الموحّد غير اللَّه تعالى ، لأنّ صفاته و أسمائه غيره ، أفهمت قال : نعم ، يا سيّدى ، زدنى .
( اگر صفات خداوندى كه ثنايش بزرگ است به او دلالت نكند و اسماء خداوندى بسوى او نخواند و معلوم حاصل از شناخت مخلوقات موجب ادراك معناى آن صفات و اسماء نباشد ، عبادت مخلوقات به اسماء و صفات خداوندى متعلَّق مىشود نه به معناى آن . اگر آن چنان كه گفتم نباشد ، معبودى كه مردم توحيد او را پذيرفتهاند و توحيد او را مىگويند غير از خود خدا مىباشد زيرا فرض اينست كه صفات و اسماء خداوندى غير از اوست . آيا فهميدى عمران گفت : آرى سرور من ، باز از اين مطالب بفرما . ) معناى صريح جملات امام اينست كه درك صفات و شناخت اسماء و بدست آوردن علمى از آيات هستى وابسته به هستى آفرين موجب معرفت و شناخت خداوندى است ، يعنى ما انسانها مىتوانيم از راه صفات و اسماء و علم به آيات هستى ، خدا را به مقدار ظرفيّت و قدرت مغزى و روانى خود بشناسيم . استدلال امام عليه السّلام فوق العاده با اهمّيت است ، زيرا مىفرمايد : اگر صفات و اسماء خداوندى و حتّى علمى كه ما به آيات هستى وابسته به هستى - آفرين بدست مىآوريم دلالتى بمعانى خود كه خدا است نداشته باشند ، پس ما انسانها خود خداوند را عبادت نمىكنيم ، بلكه اسماء و صفات و آيات الهى را عبادت مىكنيم . اين فرمايش امام نظريّهء بعضى از متكلَّمين را كه مىگويند : همهء صفات ثبوتيّهء خداوندى سلب كنندهء صفات ضدّ آن صفات ثبوت مىباشند مردود مىسازد . ( 1 )
هامش
( 1 ) . برخى از متكلَّمين را عقيده بر آن است كه صفات ثبوتيّهء خداوندى مانند عالم ، قادر حىّ ، بدانجهت كه مفاهيم آنها اشاره به كمال ذات ربوبى مىكنند و ما از درك كمال ذات خداوندى ناتوانيم ، اشاره به سلب اضداد مىنمايند . خداوند عالم است يعنى جاهل نيست . قادر است ، يعنى ناتوان نيست . حىّ است يعنى مرده نيست . ولى بيان مبارك امام عليه السّلام صريح در اينست كه ما بوسيلهء صفات و اسماء ذات اقدس ربوبى ، معانى آنها را كه دريافتهائى را اگر چه اجمالا و بطور نمونه در بارهء آن موجود اقدس نصيب ما مىنمايند ، درك و دريافت مىنمائيم .