ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 169

انسان تلقّى كنيم » . ( 1 ) 3 - زيگريد هونكه مىگويد : « ما تنها وارث يونان و روم نيستيم ، بلكه وارث جهان فكرى اسلام نيز مىباشيم كه بى شكّ مغرب زمين مديون آنست » ( 2 ) 4 - همين محقّق باز مىگويد : « عرب ( مسلمين ) با تجربه‌ها و كاوشهاى علمى خود ، آن موادّ خام را كه از يونان گرفته بودند ، دگرگون ساخته ، وضع جديدى در علوم ايجاد كردند . در واقع عرب ( مسلمين ) بودند كه راه تجربه را در كاوشهاى علمى ابتكار كردند » . ( 3 ) خلاصه با نظر همه جانبه در ساختمان طبيعى و مغزى و روحى انسانى و با نظر به جهانى كه انسانها در آن زندگى مىكنند ، هر مسأله اى كه بعلَّت بروز عوامل و شرايط معيّن براى قومى از انسان مطرح گردد ، با بروز همان عوامل و شرايط ، عين همان مسأله يا نظير آن براى اقوام ديگر نيز مطرح خواهد شد . خواه آن مسائل ، صنعتى باشد و خواه علمى و خواه مربوط به جهان بينىها . نهايت امر اين است كه خصوصيّات اقليمى و تاريخى و نژادى كه موجب حاكميّت فرهنگ خاصّى براى جامعه مىشود ممكن است مسائل طرح شده را رنگ آميزى نمايد و كيفيّت و نمودى خاصّ به آن مسائل ببخشد . بنا بر اين ، هيچ دليل قاطعى براى تقسيم فلسفهء شرقى و غربى وجود ندارد لذا ، با ضرورى تلقّى كردن شرايط و ذهنيّات مغرب زمين ، كسانى در دوران معاصر در مشرق زمين وجود دارند - كه داراى تفكَّرات غربى هستند ، و بالعكس متفكَّرانى در مغرب زمين مانند و ايتهد ، هنرى برگسون ، گوته ، ويكتور هوگو تفكَّراتى آكنده از حقايق جهان بينى و انسان شناسى شرقى دارند .