نيروى درك و دريافت آن را تقويت مىنمايد . البتّه اين مسئله كه دسترسى انسان به حقائق و طرق آن چيست در عين حال كه مشكل نما است ، ساده و راحتتر از آن است كه مردم معمولا گمان مىبرند . مىتوان گفت : هر آنچه كه برآورندهء نيازى از نيازهاى واقعى انسان است ، حقيقتى است كه بايد آن را جدّى تلقّى نمود و پذيرفت . تشخيص اين نيازهاى واقعى [ نه خيالى و تصنّعى ] و شناخت حدود امكانات و قدرت ، آن چنان دشوار نيست كه آدمى را از حركت در مسير « حيات معقول » معذور نمايد . در قلمرو وسيع معرفت ، حقيقتى كه پاسخگوى تشنگى انسان به قرار گرفتن در جاذبهء كمال مطلق است ، از -
ديد موسى يك شبانى را به راه
كاو همى گفت اى خدا و اى إله
تو كجائى تا شوم من چاكرت
چارقت دوزم كنم شانه سرت
دستكت بوسم بمالم پايكت
وقت خواب آيد بروبم جايكت
گرفته تا معارفى كه بزرگترين حكما و عرفاى راستين را به گرديدن واداشته ، تا توحيد ابراهيمى ( ع ) و محمّدى ( ص ) و شهود على ( ع ) لم أعبد ربّا لم أره ( نپرستيدهام خدائى را كه نديدهام ) شامل مىگردد . و در قلمرو وسيع عمل پاى ملخى كه مورچهء ناتوانى با احساس شريف تكليف برين بحضور سليمان كمال يافته مىبرد ، مشمول همان حقيقت گسترده است كه در حدّ اعلايش عمل رسالت رسولان قرار گرفته است . اين حقيقت عبارتست از * ( إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ) * ( 1 ) ( ما از آن خدائيم و بسوى او بر مىگرديم ) .
هامش
( 1 ) . البقرة آيه 156 .