آن در « حيات معقول » بوسيلهء عقل سليم ( خرد ) نه عقل جزئى نظرى .
6 - شناخت عرفانى - آن نورانيّت روحى است كه دو جهان برونى و درونى را روشن ساخته و آن دو را در رابطه با حقيقت بالذات ارزيابى نموده و مىتواند شخصيت آدمى را در شعاع آن حقيقت بالذّات قرار بدهد .
7 - شناخت مذهبى - ايمان به بايستگى فراگيرى شناختهاى ششگانه براى حركت با قوانين مقرّرهء مستند به پيشوايان الهى در مسير جاذبهء ربوبى .
اكنون مىپردازيم به تطبيق ابعاد هفتگانه بر نمونه اى از قضاياى علمى محض ( طبيعى و رياضى ) 1 - بعد علمى - اين يك قضيّهء علمى در يك نمود طبيعى است كه « آب در صد درجه از حرارت مىجوشد » اين كه آب با افزايش حرارت تا درجه اى معيّن شروع به جوشيدن مىنمايد ، يك پديدهء كاملا محسوس و قابل تجربه است .
اگر چه ناميدن آن درجهء معيّن به مقدار صد قراردادى است ، ولى اين كه جوشيدن آب معلول رسيدن حرارت به درجه اى از شدّت ، مىباشد ، واقعيّتى است طبيعى و فهميدن آن فهميدن يك قضيّهء علمى محض است . همچنين اين قضيّه كه 4 2 2 يك قضيّهء علمى رياضى است ، زيرا حواسّ ما نخست با معدودهاى عينى تماسّ برقرار كرده و سپس ذهن با قدرت تجريدى كه دارد عدد و علامت رياضى را تنظيم نموده و مقدّمه و نتيجهء مزبور را بدست آورده است .
2 - بعد فلسفى - حال ببينيم آيا مىتوان اين دو قضيّهء را با بعد فلسفى مورد شناخت قرار داد يا نه بعبارت ديگر آيا مىتوان گفت : با علم من به « جوشيدن آب در درجه اى معيّن از حرارت » ، هيچ مسئلهء ديگرى در بارهء پديدهء مزبور باقى نمانده است نه هرگز زيرا مىبينيم در مفهوم « حرارت » حركت وجود دارد ، اگر من در شناخت قضيّهء فوق به همان محدوديّت ( آب در درجه اى معيّن از حرارت مىجوشد ) قناعت بورزم ، درست مانند اينست كه برگى را از درخت بريده و اطَّلاعاتى در بارهء رنگ و شكل آن بدست بياورم ، سپس چنين ادّعا
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 34
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٤