ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 297

مخفى در روابط و برخورد انسانها با يكديگر . ( 1 ) با نظر به دلايل و شواهد قابل توجه معلوم مىشود كه مشاهدهء عكس العمل عينى اعمال صادره از انسان عامل هشدارى است كه ناشى از لطف و عنايت خداوندى بر بندگان است كه آنان را از ارتكاب جنايتها و زشتىها بر حذر داشته و انجام خيرات و سبقتگيرى در بوجود آوردن واقعيات مفيد در زندگانى فردى و جمعى را مورد تشويق قرار بدهد . و الا قانون زيربنائى عدل الهى همان است كه در آيات فراوانى از قرآن مانند * ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى وَأَنَّ سَعْيَه سَوْفَ يُرى ) * ( و نيست براى انسان مگر سعى و كوششى كه كرده است و او سعى خود را حتما خواهد ديد . ) * ( كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ) * ( هر نفسى در گرو اندوختهء خويش است ) . بنا بر اين ، عكس العملهائى كه دنبال عملها بوجود مىآيند به دو عامل مستند هستند : 1 - عدل مطلق الهى 2 - لطف ربّانى . عكس العملهاى مستند به عامل عدل الهى دامنگير هر عملى است كه از انسان سر مىزند ، چه در همين زندگى دنيوى و چه در سراى ابدى . مگر توبهء حقيقى و جبران عمل زشت عكس العمل را محو و منتفى بسازد . در صورتى كه عكس العملهاى مستند به لطف الهى چون نوعا براى هشدار است ، لذا آن ضرورت و حتميّت را در اين زندگانى