نكتهء پنجم : و الإقبال بالكلَّيّة على الحقّ خلاص ( و روى آوردن بطور كلَّى و با همهء ابعاد ببارگاه حقّ جلّ و علا خلاص شدن نهائى است )
هر صورت دلكش كه ترا روى نمود
خواهد فلكش ز دور چشم تو ربود
رو دل به كسى نه كه در اطوار وجود
بوده است هميشه با تو و خواهد بود
اين يك بيت مولوى را مورد دقّت قرار بدهيد :
قبلهء جان را چو پنهان كرده اند
هر كسى رو جانبى آورده اند
در نتيجه بقول افلاطون : انسانها براى اشباع خواستهها و استعدادهاى واقع يا بى و براى رسيدن به خوشىها همه گونه راهها را در پيش خواهند گرفت ، ولى بهر امتياز و موضوعات خوشايندى كه رسيدند ، خواهند ديد آن حسّ مىخواهم و استعداد واقعيابى و لذّتى كه از خوشىها چشيدهاند ، هيچ يك به حدّ مطلق نرسيده ، و بطور موقّت آنان را به خود مشغول داشته و همهء انتظارات روح را بر نمىآورند ، به اضافهء اين كه در هر يك از خوشىها كه غوطه ور شوند و در لذّت آن فرو روند ، چيزى در مقابل از دست مىدهند :
پس بهر ميلى كه دل خواهى سپرد
از تو چيزى در نهان خواهند برد
اين انسانها بايد بدانند كه حسّ مطلق جوئى آنان جز با پيدا كردن مطلق حقيقى كه درون آنان جلوه گاه آنست ، راهى ديگر ندارند . فريد الدّين عطَّار آدرس حقيقى اين مطلق را با نظر به دو آيهء قرآن . * ( وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ ) * ( 1 ) ( و آن خدا با شما است هر جا كه باشيد ) .
هامش
( 1 ) . الحديد آيهء 4 .