دو كار عمده انجام گرفته است : كار يكم - كوشش براى تفسير هرگونه پديده و فعّاليّتهاى درونى براى اثبات اين كه اين امور از كيفيّات و جلوهها و تموّجات طبيعى است كه از مادّه بروز مىنمايد .
كار دوم - تلاش پيگير براى انكار تجرد نفس و تجرّد هر موضوعى كه از طرف معتقدين به عنوان مجرّد تعبير شده است .
بى نتيجه بودن كوشش براى اثبات اين كه هر گونه پديده و فعّاليّتهاى درونى ، كيفيّات و جلوهها و تموّجات طبيعى مادّه است ، از آن جهت است كه اينان با هر عينك مكتبى هم كه وارد ميدان بررسى شوند ، نمىتوانند « خود سازمان بندى » حيات را مورد كوچكترين ترديد قرار بدهند . امروزه قانون « خود سازمان بندى » براى زيست شناسان مانند يك امر بديهى تلقّى شده و بعنوان اساسىترين مختصّ حيات تلقّى شده است . از آن جمله واقعيّاتى كه قانون فوق را به خوبى اثبات مىكند ، تفاوت بسيار واضح ما بين حركت برونى و حركت جاريه در درون حيات است . بعنوان مثال اگر مقدارى غبار را تدريجا در يك شيشه اى بريزيم در حالى كه از هر گونه عامل خارجى مانند هوا و محرّكهاى ديگر بدور باشد ، مشاهده خواهيم كرد كه حركت مجموعى ذرّات آن غبار به پائين شيشه مىباشد ، در صورتى كه هر يك از ذرّات غبار را كه با دستگاهى بزرگ كننده ( ميكروسكپ ) زير نظر بگيريم ، خواهيم ديد حركت هر يك از اين ذرّات نه ثابت است و نه سمت معيّن و قابل پيش بينى را در پيش مىگيرد . اين جريان در ذرّات عناصر راديو آكتيو نيز وجود دارد به اين معنى كه يك عنصر راديو آكتيو تدريجا ذرّاتى را از خود صادر مىكند ، ولى براى صدور هر يك از ذرّات نه زمان معيّن و نه سمت حركت معيّنى را مىتوان پيش بينى نمود . با اين حال ، صدور ذرّات و تبدّل عنصر راديو آكتيو به سرب قطعى است . ولى در ماهيّت حيات وضع غير از اين است : وقتى كه توزيع و
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 138
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٣٨