ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 134

( و كسى كه به بندگان خداوندى ظلم كند ، خصم [ حقيقى ] آن ظالم در روز قيامت خدا است ، نه بندگانش ) نكتهء فوق العاده با اهميّت كه در جملهء فوق بايد در نظر گرفته شود ، اينست كه امير المؤمنين ( ع ) خدا را خصم حقيقى ستمكار ميداند زيرا فقط خدا است كه اهمّيّت پديدهء ظلم را كه ناشى از ببازى گرفتن حيات انسانها است ، ميداند ، زيرا اوست خالق حيات و موت ، پس او است كه حقيقت و ارزش حيات را ميداند . امّا انسانها - * ( يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا ) * ( 1 ) . ( آنان نمودى از اين حيات دنيا را مىدانند ) شناخت ماهيّت ظلم و زشتى و ناگوارى آن ، بدون ابتلاء و چشيدن طعم ظلم امكانپذير نيست . حتّى با مشاهدهء نمود ظلمى كه بر ديگران وارد مىآيد ، نمىتوان تلخى و ناگوارى آن را فهميد ، چنان كه اشتراك و مشابهت ناله‌ها و شيونهائى كه بشر در برابر عوامل ناگوار از خود بروز مىدهد ، مانع از آن است كه شخص ناظر بفهمد كه انسان مظلوم در چه ناگوارى و تلخى غوطه ور شده است و چگونه به نظر مظلوم همهء موجودات دنيا براى او از دور تماشا ميكنند و او در زير ضربات ستم و جور دست و پا مىزند و هيچ يك از آن موجودات نه تنها براى او دل نمىسوازنند ، بلكه گوئى هيچ حادثه اى اتّفاق نيفتاده است و همه چيز با كمال اطمينان به كار خويش مشغولند . آفتاب خندان جهان - تاب بر ظالم و مظلوم بىكسان نور افشانى مىكند . اگر در آن روز كه حيات مظلومى در زير ضربهء ستم تلخترين طعم مرگ را مىچشيد ، برفى از آسمان مىباريد ، چنان كه بر بام قصور و كاخهاى باشكوه مىنشست ، بام كوخهاى محقّر را هم تحت پوشش خود قرار مىداد ، و همان گونه كه روى چوبهاى حامل جنازهء يك