خود را با براهين روشن شناخت و از فرو رفتن در شهوات بر گسيخت ، و از وسائل نجات به محكمترين آنها چنگ زد ، و از طنابهاى نگهدارنده به محكمترين آنها تمسك نمود ) .
ديدن راه و حركت با اطمينان در آن و شناخت مشعل گذرگاه
اين انسان عارف نه ترديدى دارد و نه دچار اضطراب و تشويش در سنگلاخها و فراز و نشيب و خارستانهاى زندگى است . راه تشخيص داده شده است ، حدّ اكثر استعدادها و امكانات را براى حركت در آن راه پر معنى كه بدون در نورديدن آن ، وصول به هدف امكانپذير نيست ، به راه انداخته است .
و چون بينائى درونىاش در حدّ عالى است ، همواره مشعلهاى فروزان گذرگاه حيات خود را مىبيند . آرى كسى كه با بينائى درونى و آشنائى با هدف اصلى كه در پيش دارد ، به حركت بپردازد ، نه تنها خضرها سر راه خود خواهد ديد و نه تنها با مشعلهاى فروزان روياروى خواهد گشت ، بلكه خود نمونه اى از خضرهاى راهنما گشته و خود مشعلى پر فروغ گشته راه رهروان كوى حقيقت را روشن خواهد ساخت . وسائلى را كه براى وصول به هدف اعلاى « حيات معقول » انتخاب مىنمايد ، عاليترين و محكمترين وسائل است . اين وسائل و انتخاب آنها چنان كه با نظر به مجموع جملات همين خطبه و ديگر سخنان امير المؤمنين ( ع ) معلوم مىشود ، مبتنى بر خرد و وجدان الهى است كه هوى و هوس راهى به آن دو ندارد و به همين جهت است كه هر چيزى در هر حال نمىتواند بعنوان وسيله ، قربانى هدف بدون محاسبه بوده باشد .
29 ، 32 - فهو من اليقين على مثل ضوء الشّمس ، قد نصب نفسه للَّه - سبحانه - فى أرفع الأمور من إصدار كلّ وارد عليه ، و تصيير كلّ فرع إلى أصله ( درجهء يقين اين انسان مورد عنايت خداوندى همانند نور خورشيد است .