عقائد و آراء و مكتبهاى متنوّع و متعدّد بوجود آمده است كه هر يك از آنها نكات مفيدى را طرح نموده و در برابر مشكلات ديگر نكات ضعفى را هم بدون حلّ و فصل گذاشته و آن را به آينده موكول كردهاند . به نظر مىرسد اگر بخواهيم مشكلات و معمّاهاى مسائل اقتصادى را به سود انسانها حلّ كنيم ، هيچ راه معقولى در چشمانداز علوم بشرى جز اين ديده نمىشود كه بايد خود انسان را با ابعاد اساسىاش موضوع بحث قرار بدهيم . پاره پاره كردن انسان به بعد اقتصادى جداگانه و بعد مذهبى و بعد معرفتى و بعد هنرى و بعد خانوادگى و بعد حقوقى و بعد اخلاقى و بعد سياسى و غير ذلك چنان كه تاكنون صورت گرفته است ، هيچ دردى را چاره نخواهد كرد و روز بروز به بغض و كينههاى دسته جمعى و جوامع با يكديگر خواهد افزود . ما در دين اسلام يك اصل انسانى فراگير داريم كه با كمال صراحت مىگويد : همگان داراى حقّ عمومى حيات مىباشند ، مادامى كه سدّ راه حيات كسى نشوند و حقّ حيات كسى را پايمال نسازند . * ( لا يَنْهاكُمُ الله عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ الله يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ . إِنَّما يَنْهاكُمُ الله عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَأَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ وَظاهَرُوا عَلى إِخْراجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ) * ( 1 ) ( خداوند شما را از نيكوكارى و عدالت در بارهء كسانى كه با شما جنگى نداشته و شما را از وطنهاى خود بيرون نكردهاند نهى نكرده است ، خداوند عدالت كنندگان را دوست مىدارد . جز اين نيست كه خداوند شما را از محبّت ورزيدن به كسانى كه در دين با شما جنگيده و از وطنهايتان بيرون نموده و در بيرون راندن شما كمك كردهاند نهى مىنمايد و كسانى كه به آنان محبّت بورزند ستمكارانند )
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 333
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٣٣
هامش
( 1 ) . الممتحنة آيهء 8 و 9 .