عينى ، يكى بنام حقّ و يكى بنام باطل هر يكى با هويّتى معيّن وارد ميدان ميشوند و روياروى هم قرار مىگيرند ، بلكه آرمانها و عظمتها و ارزشهاى حقّ از مغزها و وجدانهاى انسانى عالى بروز مىكند و در طرف مقابل ، خدشه دار ساختن و ناچيز نشان دادن آن آرمانها و عظمتها و ارزش از مغزها و سينههاى تيره و تار و كوته بين و سطح نگر ، باطل ابعاد خود را بروز مىدهد .
بدين ترتيب دو طرز تفكَّر يا دو مكتب روياروى هم قرار مىگيرند كه در رأس يكى از آن دو ( حقّ ) انبياى الهى و حكماى راستين قرار مىگيرند و در رأس آن ديگرى يعنى باطل ، مدافعان لذّت پرستى و عشّاق قدرت و خودكامگىها و فردپرستها پرچم خود را به اهتزاز در مىآورند . در آن هنگام كه هر يك از حاميان حقّ و باطل كه تجسّمى از آن دو هستند روياروى يكديگر قرار گرفتند و آتش خصومت شعله ور گشت ، هر اندازه عظمت و ارزشها از حمايتگران حقّ بيشتر بروز كند ، باطل براى حفظ خود ، پستىها و پليدىهاى بيشترى را از خود بنمايش در خواهد آورد . مىدانيم كه نگهبان و حافظ باطل از سنخ همان انسان است كه تجسّمى از حقّ گشته و از آن حمايت مىكند . و هر دو انسان داراى استعدادها و نيروهائى بسيار پر بعد و نيرومند مىباشند ، بنا بر اين ، چنان كه حقّ بطور نامحدود جلوه هائى از عظمت و ارزش را بوسيلهء انسان با وصف مزبور بوجود مىآورد باطل نيز بوسيلهء انسان با داشتن همان سرمايه در صدد محو جلوههاى عظمت و ارزش حقّ بر مىآيد ، يعنى از جادّه اى كه حقّ از آن عبور مىكند ، باطل هم جادّه اى بموازات آن ، براى روياروئى و تقابل با حقّ ، مىكشد . گاهى جلوههاى حقّ و باطل به اوج خود مىرسد و با ابعاد بسيار متنوّع و فراوان در مقابل همديگر صفآرائى ميكنند . چنان كه در داستان امير المؤمنين عليه السّلام از يك طرف و معاويه و عمرو عاص از طرف ديگر مشاهده مىكنيم . امير المؤمنين عليه السّلام به شدّت از خونريزى بنا حقّ پرهيز مىكند ، طرف مقابل هيچ اصل و قاعده اى را در اين پديدهء خطرناك نمىشناسد
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٠١