ظلمت درونى بطور مستقيم از قبيل تشبيه معقول بر معقولى است كه به جهت مشابهت آن با نور و ظلمت محسوس مورد بهره بردارى قرار مىگيرند . امّا تشبيه محسوس بر معقول مانند تشبيه تسليم و پذيرش زمين به خشوع است كه در آيه 39 از سوره فصّلت آمده است : * ( وَمِنْ آياتِه أَنَّكَ تَرَى الأَرْضَ خاشِعَةً . . . ) * ( و از آيات خداوندى است كه تو زمين را خاشع مىبينى . . . ) تسليمشدن زمين به عوامل روياننده امرى است محسوس ، زيرا همگان مىبينند كه زمين مستعدّ از عوامل روياننده متأثّر مىشود و به اهتزاز درميآيد و انواع نباتات را مىروياند ، ولى خشوع ، تسليم آگاهانه نامحسوس است كه قابل مشاهده عينى نيست . البتّه خشوع چنان كه در كتب لغت آمده است ، در پستىها و خشكىهاى محسوس نيز به كار مىرود ، ولى چنان كه عدّهء زيادى از مفسّرين متوجّه شدهاند خشوع به معناى تسليم در آيه شريفه با نظر به بيان اطاعت و پذيرش زمين مناسبتر به نظر مىرسد ، زيرا زمين با اين حالت است كه فرمانبردارى خود را از قوانين الهى كه جلوه هائى از مشيّت خداوندى مىباشند ، نشان مىدهد .
23 - و وقّت لكم الآجال ( و مدّت زندگى شما را تعيين فرموده است ) .
اجل مطلق ، اجل مسمّى ، اجل مشروط يا اجل اخترامى
در آيات قرآن مجيد كلمه « اجل » به دو قسم آمده است : اجل بدون قيد و اجل با قيد « مسمّى » ، در آيه 2 از سوره انعام هر دو قسم ( اجل مطلق و اجل مسمّى ) وارد شده است :