سراسر ادبيات عرب نخواهيد يافت .
* * * دايرهء تصرف انديشه و نيروى تخيل هم در نهجالبلاغه آن چنان گسترده و بىانتهاست كه همچون مرغى بلندپرواز ، در همهء آفاق پرواز مىكند . و در سايه همين قدرت نيرومند خيال كه بسيارى از حكما و فلاسفه قرون و انديشمندان ملتها از آن محروم بودند ، علىبن ابىطالب از عقل و تجربههاى خود مفاهيمى درك مىكند كه داراى اصالت خالص است ، و آنگاه آنها را در شكل زيبا و زندهاى ، در چهارچوبى از كمال آن چنان بيان مىدارد كه همهء رنگآميزىهاى زيبا ، در بهترين و جالبترين شكلها ، در آن بهكار رفته است . هرگونه مفهوم عقلى خشك كه بر ذهن علىبن ابىطالب خطور مىكرد ، از جمود و خشكى بيرون مىآمد و بال و پر درمىآورد و به هرسو پرواز مىكرد و شكل جمود را از دست مىداد و حقيقت خويش را متبلور مىساخت .
در واقع ، نيروى تصرف انديشه علىبن ابىطالب نمونهاى از نيروى بزرگ ذهن است كه بر پايهاى از واقعيت عميق و ريشهدار استوار است كه هر حقيقتى را دربرمىگيرد و آن را جلوهگر مىسازد ! و آنچنان آن را گسترش مىدهد كه به سرچشمه و هسته مركزى آن برسد و سپس به رنگهاى گوناگونى آرايشش دهد . از همينجا بود كه حقيقت در بيان علىبن ابىطالب روشنايى و وضوح كاملى مىيافت و آنگاه شنونده كه مىخواست آن را دريابد ، خودبهخود آن را در دل خود مىيافت !
* * * يكى ديگر از امتيازهاى امام على ، نيروى دقت و ملاحظهء بىنظير او بود . چنانكه قوهء حافظه و يادآورندهء وى ، مخزن وسيع خاطرات و انديشهها بود . نيرنگها و كينههاى گروههاى نيرنگباز از يك طرف و اخلاص پاكبازان و وفاى نيكمردان از سوى ديگر ، در طول مراحل مختلف زندگى وى دست به دست هم داده و براى
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 596
مساهمون: جورج جرداق
ص٥٩٦