آرى ، مرز شخصيت بزرگ على در آن حدودى نيست كه برخى از دوستانش انديشيدهاند . شخصيت على در حدود فرماندهى كه تمام وجودش را پيروزى بر دشمن احاطه كرده و حسابى براى ارزشهاى انسانى مهمتر از پيروزى نگشوده ، نيست . ازا ين رو ، قوانين جنگى و اجتماعى نمىتواند آن را دريابد ، بلكه تنها وجدانهاى پاك و اخلاق بزرگ مىتواند آن را هضم كند .
آرى ، حدود شخصيت على برتر از آن است كه او را وادارد انسانها را گرچه دشمنش باشد ، از آب بازدارد . هرچند منع آب باعث پيروزى على و شكست دشمنش باشد و هرچند كه قوانين صلح و جنگ بشر چنين تدبيرى را مجاز بشمارد ، على اين كار را نمىپذيرد ، چون او براى زندگى و زندگان احترامى بالاتر از قوانين وضعى قائل است . مرزهاى شخصيت على والاتر از آن است كه با معيارهاى خشك حسابگرانه ارزيابى شود . گرچه براى على آسان بود كه به نالهء عمرو بن عاص در زير شمشير اعتنا نكرده و او را بكشد . ولى شرم و بزرگوارى على بيش از آن است كه چنين كند ؛ كارى كه افراد عفيف و بزرگوار زير بار آن نمىروند .
على در اين دو حادثهء تاريخى ، صفحاتى از كردار « جوانمردى » را نقش مىزند كه تمامى آن ، زيبايى و ارزش است . البته شمول جوانمردى بيش از شجاعت است ، زيرا اين كلمه ، تمام امتيازهاى شجاعت به اضافهء شرافت نفس و اخلاق شايسته و نيكى به زندگان را دربر دارد و همين ويژگىهاست كه افراد را در رديف سروران انسانيت كه در هر مقياسى داراى ارزش و اعتبار هستند ، قرار مىدهد .
اگر فردشجاع به « سرعت عمل » و « غلبه » اكتفا مىكند ، جوانمرد به اين دو اكتفا نمىكند ، بلكه اين دو عمل را در شرايطى از عفت ، حلم ، مهربانى و از خودگذشتگى قرار مىدهد . و اگر شجاعت ، ارزشها را در چگونگى چيرگى و پيروزى ناديده مىگيرد ، جوانمردى اين ارزشها را اساس هر پيروزى و چيرگى مىداند . بر اين اساس است كه : مرگ در نظر جوانمرد آسانتر از آن است كه پيروزىاى به دست آورد
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 555
مساهمون: جورج جرداق
ص٥٥٥