ولى آيا آن على به عنوان يك فرمانده كل ، همان على در تمامى ابعاد است ! آيا ديدهايم على داراى شخصيتى دوگانه باشد ؟ آيا هنگامىكه او از ديدگاه انسانى به همهء جهان و موجودات و ارزشهاى آن مىنگرد ، باز نظرش محدود مىشود و نتيجهء نزديك را مىبيند و علاقه به پيروزى ، او را وادار مىكند دست از تمامى مسائل جهان شسته و به تمام ارزشها پشت پا بزند ؟ !
على در هر حال ، صفات كامل و پايههاى شخصيّت و اصول اخلاقى خود را به همراه داشت . على در نبرد صفين ، همان على در جنگ جمل است و آن على كه به دشمنان خود اجازه مىداد آب بنوشند ، دشمنانى كه خون او را مباح مىدانستند و او را از نوشيدن آب منع مىكردند تا از تشنگى بميرد ، همان على بود كه مىگفت : « برادر خود را با احسانت سرزنش كن و با نيكىات بازگردان » و « بهترين خوبىها به بدى مىكشد . » و « نسبت به دشمن خود ، بزرگوارى را برگزين ، زيرا انتخاب اين راه ، شيرينترين نوع پيروزى است . »
آن على كه عمرو بن عاص را رها كرد و او را نكشت ، همان على است كه قبلًا گفته بود : « آن مجاهدى كه در راه خدا شهيد شود ، پاداشش بيشتر از آن كسى نيست كه با وجود قدرت عفو كند . آدم عفيف و با گذشت ، گويا فرشتهاى از فرشتگان است » و « سزاوارترين مردم به عفو و گذشت كسانى هستند كه قدرت كيفر دادن بيشترى دارند . »
او همان على است كه بعدها به مردم دربارهء قاتل خود مىگويد :
« و ان تعفوا اقرب الى التقوى » ؛
اگر او را عفو كنيد به تقوا نزديكتر است .
على قهرمان اين دو حادثه ، همان مرد بزرگى است كه براى كشتگان دشمن خود در جنگ جمل گريست !
* * *
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 554
مساهمون: جورج جرداق
ص٥٥٤