ياقوت حموى در كتاب معجمالبلدان نوشته است :
هيچ يك از خلفا همچون متوكل عمارتهايى باشكوه در سامرا بنا نكردند . وى براى يكى از قصرهايش كه به عروس شهرت داشت ، سى ميليون درهم هزينه كرد و ده ميليون درهم براى ساخت هر يك از قصرهاى جعفرى ، غريب و شيدان و پنج ميليون درهم نيز براى بناى هر يك از قصرهاى مليح و صبح خرج كرد . همچنين ده ميليون درهم هزينه ساخت قصر بستان الايتاخيه شد . « 1 » ياقوت حموى پس از بيان تعداد قصرهايى كه به دست متوكل ساخته شد ، به انديشمندان و عالمان دربند و ستمديده در عصر متوكل مىپردازد و در انتها مىنويسد : « ارزش تمام قصرهاى متوكل به دويست و نود ميليون درهم مىرسيد . » على بن الجهم در وصف يكى از قصرهاى متوكل به نام جعفرى كه چشمها را خيره ، به تفرج و سياحت وامىداشت ، چنين سراييده است : « 2 » شگفتىها و نوآيينهايى كه نه فارسها در طول عمر خود ديدهاند و نه روميان .
صحنهايى كه اگر چشمها به تماشايش روشن شوند ، در آن به سير و سفر مىپردازند .
و گنبدى ملوكانه ، گويا كه ستارگان با اسرار و رموزشان بر آن روشنى مىبخشند . « 3 » ابن المعتز - ديگر خليفهء عباسى - قصرى به نام « كامل » بنا مىكند و سقفش را با طلا
هامش
( 1 ) . به فيلمهاى پخش شده درباره قصرهاى صدام و نزديكانش ، در بغداد و تكريت و . . . نگاه كنيد تا روشن شود كه آن جنايتكاران ، در قرن ما نيز همكارانى داشتهاند . . . . م
( 2 ) . رك : ظهر الاسلام ، ج 1 ، ص 99 .
( 3 ). بدائع لم ترها فارس * و لا الروم فى اطول اعمارها
صحون تسافر فيها العيون * اذا ماتجلت لابصارها
و قبة ملك كان النجوم * تضىء اليها باسرارها