بىبهرهگان در سختىها و ناملايمات ، همدردى مىكرد تا پرچمى شايسته عدالت پديد آيد و برافراشته شود . نحوهء عملكرد ايشان در رفع محروميتها از افراد و گروههاى ستمديده ، موارد فراوانى را به ما مىآموزد . همچنين مقررات حكومتدارى او كه داراى جايگاه والايى در بين ديگر قوانين نگاشته شده توسط انديشمندان بزرگ شرق و غرب است .
چنانكه اشاره شد ، استعدادها و دانشهاى امام در عرصههاى مختلف : ادبى ، فلسفى و فكرى در مقايسه با همه آنچه گروهها و نحلههاى عرب ، طى قرنها در اين زمينهها به آن دست يافتند ، همچون نسبت سبب به نتيجه و چشمه به رود است . بارها نيز به توانايى شگفتانگيز و منحصر به فرد امام در كشف عواطف ، و خواستهها و خصوصيات مردم - / همه مردم - / و بيان و تصوير شگفت اين امور اشاره شد .
و البته استعدادهاى امام در همه عرصهها با همديگر ، هماهنگى و همكارى داشتند و در هر گستره انديشهاى و فكرى ، نوآورى كرده و نتايجى غنى بهبار مىنشاندند و به اين ترتيب مجموعه و دامنه شناخت بشرى را تكميل مىكردند . تمامى سخنان و اصول و قواعدى كه از امام باقى ماند و علوم عربى و فقهى ، اجتماعى بر آن استوار شدند ، نوآورىها و ابتكارات سازنده اى پديد آوردند .
اين مجموعه بزرگ تنها با به تصوير كشيدن طبيعتها و اخلاق و خصوصيتهاى مردم ، بهگونهاى متفاوت از آنچه در دانشهاى عمومى صورت مىپذيرفت ، بهپايان مىرسيد ؛ همچنين با برنامهريزىهايى كه زمان با تمام پيشرفتها و تغييراتش مطابق آن راه بپيمايد . . . سپس با هدايت درست و شايستهء عقل و وجدان با توجه به باورهاى ثابتى كه در طبيعت و ذات فرد و جامعه وجود دارد و مسائلى كه با گذر زمان تغيير مىيابند . امام بهطور دقيق همينگونه عمل كرد و با امثال و حِكمتهايى زيبا و نيك كه تنها امثال و حكمتهاى پيامبر - / و همانندهاى او - / با آن هماوردى مىكرد ، به مردم روى آورد .
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 391
مساهمون: جورج جرداق
ص٣٩١