خويشاوندان و نزديكانت است صبر را پيشه خودساز ، و در جايى كه رعايت حق بر تو سنگين است عاقبت آن را كه بسيار پسنديده است ، بجوى و در نظر بگير .
هرگاه مردم گمان كردند كه تو در موردى ظلم كردهاى ، عذر خود را آشكارا به آنان بگو ، و بدينوسيله گمان بد ايشان را از خود بگردان . اين امر ، هم تمرين عدالتخواهى تو ، هم ارفاق و مهربانى بر مردم و يك نوع بيان عذرى است كه نتيجهء آن اقامهء حق است كه مورد علاقه و هدف تو است .
هرگاه دشمن دست آشتى بهسوى تو دراز كرد ، چنانچه خشنودى خدا را در آن مىبينى ، بپذير . اين صلح ، موجب آسايش سپاهيان و آرامش خاطر تو و مردم و امنيت شهرهاست . اما بههوش باش كه دشمن پس از آشتى نيرنگ نزند . چه بسا كه دشمن خود را به انسان نزديك مىكند تا وى را غافلگير نمايد ، در اين مورد احتياط را از دست مده ، و حسن ظن را بهكلى از خود دور ساز .
اگر ميان خود و دشمن پيمانى بستى يا چيزى بهعهده گرفتى ، به عهد و پيمان خود وفادار باش ، و به اين وسيله آن را حفظ نما و با امانت دارى ، ذمه خود را رعايت بكن و حتى جان را در گرو حفظ عهد و پيمان خود قرار ده . از ميان فريضههاى خداوندى هيچ چيز مانند بزرگداشت وفاى به عهد مورد توجه مردم نيست ، و با اختلافى كه در آراء و انديشههاى ايشان وجود دارد ، همه در اين امر توافق دارند . موضوع توجه به اهميت وفاى بهعهد ، اختصاص به مسلمانان ندارد ، مشركين نيز به آن توجه داشتند و بر خود انجام آن را لازم مىدانستند ، زيرا نتايج شوم عهدشكنى را آزموده بودند . « 1 » بنابراين در آنچه به ذمهدارى نيرنگ و حيله بهكار مبر و در آنچه بهعهده گرفتهاى خيانت روامدار و با دشمن خود نيز خدعه بهكار مبر ، زيرا تنها جاهلان و بدبختان هستند كه جرئت نافرمانى خدا را دارند . خداوند عهد و پيمان خود را بهمنزلهء حريم
هامش
( 1 ) . وقتى كه مشركين خود را مقيد به وفاى عهد بدانند ، معلوم است كه مسلمانان بايد بيشتر مقيد به آن باشند .