كنند و هيچگاه بهفكر برداشت از اموالى كه در اختيارشان هست برنيايند . و نيز جواب قاطعى است در مقابل آنان ، هرگاه به مخالفت با تو برخيزند يا در امانت خيانت كنند .
بعد از آن ، با دقت ، كارهاى ايشان را رسيدگى كن و بازرسان مخفى كه بهتو راستگو و وفادار باشند ، براى بررسى اعمال آنان بفرست ، چه اين بازرسى نهانى ، ايشان را بهامانتدارى و مدارا با مردم سوق مىدهد . مراقب ياران و كاركنان خود باش ، هرگاه يكى از آنان مرتكب خيانتى شد و گزارشهاى متعدد بازرسان مخفى اين خيانت را تأييد كرد ، همين براى تو كافى است و احتياج به شاهد ديگرى ندارى . او را به كيفر اعمالش برسان و به اندازه خيانتى كه كرده ، مجازاتش كن ! مقام او را خوار و خيانتش را برملادار ، و ننگ كار زشت را چون قلادهاى بهگردنش بيفكن .
امر خراج را آن طور رسيدگى كن كه اهل خراج و دهقانان را بهصلاح آرد ، زيرا با درست شدن و مرتبشدن امر خراج و خراجگزار ، كار ساير مردم اصلاح پذيرد و سامان يافتن كار ديگران ، بستگى به اصلاح كار خراج دارد . چه همه مردم وابسته به خراج و كسانى هستند كه ماليات مىپردازند .
بايد توجه تو به آبادانى اراضى ، بيشتر از توجه تو به دريافت ماليات باشد ، زيرا با آبادبودن زمين مىتوان خراج مطالبه كرد ، و هر كس از زمين غيرآباد خراج طلب كند ، كشور را ويران و بندگان خدا را نابود مىسازد ، و فرمانروايى او بهزودى سپرى مىشود . هرگاه خراجگزاران از سنگينى خراج ناليدند ، يا از پيدايش آفات زمينى و آسمانى و قطع آب يا نيامدن باران و يا افتادن سيل در زراعت يا كمآبى شكايت كردند ، بهاندازهاى كه كارشان اصلاح شود ، به آنان تخفيف بده و از خراجشان كم كن و البته اين تخفيف بهنظر تو سنگين نيايد ، زيرا آن ذخيرهاى است كه به تو برمىگردد . چه بدينوسيله شهرها آباد مىشود و اين خود موجب آراستگى فرمانروايى والى مىگردد . از اين گذشته ، توجه آنان را نسبت به خود جلب مىكنى ، و از مشاهدهء آثار دادگرى خود شادمان مىشوى ، و مىتوانى بين آسايش و نيرويى كه به آنان بخشيدى ، اعتماد كنى . و
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 366
مساهمون: جورج جرداق
ص٣٦٦