فتوايى ، مرجع بود ، براى اصحاب ديگر نيز چنين بود و بسيار نادر مىتوان يافت كه در مسائل شرعى و دينى ، دليل و برهانى بهتر از دليل و برهان او وجود داشته باشد .
دانش على در فقه اسلامى ، منحصر به نصوص و احكام فقهى نبود ، بلكه در علوم مقدماتى فقه ، از قبيل حساب نيز بر ديگران تفوق و برترى داشت . و اگر ابوحنيفه را در قرون پس از على « امام اعظم » فقه مىدانند ، بايد توجه داشت كه او شاگرد على بود ، زيرا او نزد جعفربن محمد درس خوانده و جعفربن محمد از پدرش بهره برده بود . . .
و سلسله به علىبن ابىطالب منتهى مىگردد .
مالك بن انس نيز با چند واسطه شاگرد على بود ، زيرا او از ربيعه و ربيعه از عكرمه و عكرمه از عبداللهبن عباس و عبداللهبن عباس از على فيض برده بود . به ابنعباس كه استاد همه اينها بود گفته شد : « نسبت علم تو با پسرعمويت - على - چگونه است ؟ » در جواب گفت : « مانند قطرهء بارانى در برابر اقيانوس » .
* * * همهء ياران پيامبر معترفند كه پيامبر يكبار فرمود : على در قضاوت از همه شما برتر است . « قاضىترين شما على است » . على براى اين از همه مردم دوران خود در قضاوت برتر بود كه از همه آنها بر فقه و شريعت كه منبع و منشأ قضاوت در اسلام است ، آشناتر و داناتر بود ، و علاوه بر آن ، در نيروى تعقل و تفكر نيز آنچنان بود كه بتواند در موارد بروز اختلاف ، وجهى را كشف و بيان دارد كه به واقعيت نزديكتر باشد و با منطق صحيح ، بيشتر انطباق يابد .
و از طرف ديگر ، على به جهت صفاى وجدان و پاكى درون قادر بود علم و آگاهى خود را در قضاوت ، به بهترين روشى اجرا كند و در حكم و داورى ، عدالت را بر پايهاى از عقل و وجدان - هردو - استوار سازد . از عمربن خطاب نقل شده كه به على گفت : « اى ابوالحسن ، خداوند مبارك نگرداند هر مشكلى را كه تو در آن حكم و داورى نكنى » و : « اگر على نبود ، عمر هلاك مىشد » و : « هنگامى كه على در مسجد
علي صوت العدالة الإنسانية (امام على ع صداى عدالت انسانى) (بوستان كتاب)(فارسى) — صفحة 167
مساهمون: جورج جرداق
ص١٦٧