و آزادانه سر نمىزند ، مگر اين كه وجدان و عقل سليم حكم مىكند كه اين حركت بىنتيجه نخواهد بود و يا اين علت بدون معلول نخواهد ماند . آيا با اين حال ، آن همه عظمتها و فداكارىها در راه تحقق بخشيدن به حق و عدالت كه از انسانهاى بزرگ بدون توقع پاداش سرميزند و بالعكس ، آن همه پستىها و زشتىها و آدمكشىها و پليدىها كه از انسانهاى پستتر از حيوانات درنده سرميزند ، آيا بىنتيجه خواهند ماند هر كس چنين چيزى را باور كند ، نخست بايد عقل سليم و وجدان خود را از بين ببرد ، سپس جرئت گفتن چنين سخن ويران كننده اصول انسانى را به زبان خود بياورد . احساس همين آيندهء با عظمت است كه در طول تاريخ مقدسترين ارادهها را به حركت در آورده و موجب آن شده است كه در پيش برد انسانها به آينده اى كه از محدوديتها رها شده و به جاذبههاى مطلق خواهند رسيد ، از همه گونه مزاياى زندگى طبيعى دست برداشتهاند . احساس همين آيندهء با عظمت است كه انسانها را از بيمارى مهلك يأس و نوميدى نجات داده و به زندگى خوش بين كرده است .
حتى اگر درست دقت كنيم خواهيم ديد كه بوجود آورندگان تحولات بزرگ اجتماعى و بانيان مكتبهاى فراگير همواره با تشويق تحريك انسانها به آينده اى كه عظمت مطلق را در بر دارد ، گام برداشتهاند .
بيست و دو - خير خواه ترين مردم در بارهء خويشتن مطيعترين آنها به پروردگارش مىباشد
امير المؤمنين عليه السلام فرموده است : عباد اللَّه ، أنّ انصح النّاس لنفسه أطوعهم لربّه ، و أنّ أغشّهم لنفسه ، أعصاهم لربّه ( 1 ) ( اى بندگان خدا ، خيرخواه ترين مردم در بارهء خويشتن مطيعترين
هامش
( 1 ) - ج 1 خطبهء 86 ص 117 .