شكوفائى را احساسات برين مىناميم و حقيقتا بسيار دشوار است چشاندن طعم حيات بخش اين احساسات براى كسانى كه به كلى دورو بر كنار از آنها مىباشند .
در همهء اين مراحل بدانجهت كه آن سطح من كه مجاور طبيعت است ، با اجزاء درونى و برونى وجود انسان و با طبيعتى كه پيرامون او را گرفته است ، در جريان تأثير و تأثر قرار مىگيرد ، لذا انبساط و انقباض و نشاط و سستى براى انسان يك امر كاملا طبيعى است . آنچه كه بسيار قابل توجه است اينست كه در همهء اين مراحل هر اندازه كه انبساط و نشاطى كه هدف تلقى شده است ، شديدتر بوده باشد ، در موقع فروكش كردن ، انقباض و سستى نيز شديدتر خواهد بود . اشخاص ضعيف الاراده و انبساط پرست و لذت جو در همان مراحل ابتدائى انتقال از احساسات پائين به احساسات بالاتر به جهت پرستش انبساط و لذت با نخستين انقباض و سستى از پاى در مىآيند و مسير خود را عوض مىكنند .
ولى تناوب انبساط و انقباض تا ما قبل مرحلهء حقيقت يا بى هر چند كه انسان در مراحل عالى آرمانهاى معقول هم بوده باشد ، استمرار دارد . به همين جهت است كه امام صادق ( ع ) مىفرمايد :
لكلّ أحد شرّة و لكلّ شرّة فترة فطوبى لمن كان فترته ألى الخير
( براى هر كسى نشاط و انبساط و هيجانى است و دنبال هر نشاط و انبساط دوران سستى مىآيد ، خوش باد حال كسى كه دوران سستى او رو به خير بوده باشد ) .
بايد توجه كرد كه مادامى كه انسان از جريان تناوب انبساط و انقباض بالاتر نرفته است ، بايد اين حقيقت را بداند كه براى نيكو ساختن دوران سستى كه در روايت ملاحظه نموديم ، چاره اى جز تنزل دادن نشاط و انبساط از امتياز هدف بودن وجود ندارد و اين كار هم يك دفعه و ناگهانى امكان پذير نيست ، بلكه بايد چنين كارى تدريجا انجام بگيرد ، تا آدمى بمرحله اى برسد كه از دام فريباى انبساط و لذت و نشاط رها شود و طعم شكوفائى روح را بچشد .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 309
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٠٩