گشته و حتى ممكن است در صورتى كه گسيخته شدن « من » از آن لذائذ و نشاطها با وارد كردن ضربه و سركوبى انجام بگيرد ، منجر به ناراحتىهاى روانى گردد .
پس از عبور از اين مرحلهء ابتدائى در مسير تصعيد حيات تكاملى ، همان كار را لذائذ معقول والاتر با لذائذ معقول ابتدائى انجام مىدهد كه لذائذ معقول ابتدائى با لذائذ محسوس و طبيعى انجام داده بود .
براى توضيح اين جريان ، يك مثال روشنى مىآوريم : فرض كنيم در يك انسان در مرحله اى مناسب از ساليان زندگى ارادهء انتقال از لذائذ محسوس و طبيعى جوشيدن گرفته است . مسلما اين انسان براى رسيدن بچنين اراده از مقدماتى مختلف عبور كرده است ، مانند احساس ناپايدارى لذائذ محسوس طبيعى با پايدارى و دوام جوشش روح براى تغذيه از حقايق ، و همچنين مانند افزايش معلومات و تجارب و وصول به اين نتيجهء مهم كه قرار گرفتن تحت تأثير لذائذ محسوس از قدرت انديشه و تعقل و ابتكار و آينده نگرى مىكاهد . اين روشنائى باعث مىشود كه لذائذ محسوس ابتدائى انگيزگى خود را براى انسان از دست مىدهند و احساسات و عواطفى كه مخصوص دريافت اين لذايذ بود ، فروكش مىكنند و انسان در اين موقعيت تحت تأثير انگيزگى امور مربوط به انديشه و تعقل و ابتكار و آينده نگرى ، و غير ذلك قرار مىگيرد كه اين امور نيز بنوبت خود احساسات و عواطف خاصى را بوجود مىآورد . تا آن گاه كه آدمى به حقايقى والاتر از اين امور اطلاع پيدا كند و امتياز اعلاى آنها را دريافت نمايد ، مانند مراعات ارزشهائى كه ممكن است امور مزبوره را باردار ارزش بسازند ، مانند انديشه براى وصول به نتايج مفيد براى جامعه و تعقل براى تنظيم مسائل با قوانين كلى مفيد در تصعيد حيات تكاملى و به كار انداختن قدرت ابتكار و نبوغ براى كشف واقعيات مفيد و همچنين ديگر موضوعات .
اين موفقيت بزرگ براى انسان كه در مراحل عالى تصعيد بوجود ميايد ، قطعا مستلزم احساسات و نشاطهائى است خيلى پر معنىتر و پايدارتر ، كه ما نام اين
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 308
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٣٠٨