شر طلبى و خودخواهى و سود پرستى بدون تقيد به اصل و قاعده تصميم مىگيرند و اقدام مىكنند ، همواره عامل زشتى و پليدى درونى آنان ثابت است . اينان اگر با آن انگيزه و نيت به هدفهاى خير هم برسند ، ارزشى را دارا نخواهند بود چه رسد به كارها و هدفهاى شر و پليد ، زيرا روح فاسد را زيبائى جسد نمىتواند اصلاح كند ، در صورتى كه زشتى جسد با زيبائى روح از بين مىرود .
يكى از نتايج فوق العاده با اهميت « اصل مكافات بر مبناى نيت » ريشه كن شدن يأس و نوميدى و احساس شكست ناشى از عدم وصول به هدفها است كه اغلب مردم معمولى را افسرده و تباه مىسازد . توضيح اين كه ، زندگى مردم معمولى بر مبناى محسوس محورى سپرى مىشود ، يعنى ملاك سعادت را در آن مىبينند كه خواستههاى آنان بطور كاملا محسوس پيش چشمانشان پديدار گردد .
اگر با اندك تلاشى موفق به استخراج چشمهء آب شود كه جريان آب را با چشمانش ببيند ، خود را در آن مورد سعادتمند تلقى مىكند ، در صورتى كه اگر در هزاران نقطه از زمين با تصميم و نيت پاك براى رفاه و آسايش انسانها حفارى كند و فرضا در هر يك از آن حفارىها صدها متر چاه بكند ، اگر نتواند به آب برسد ، قطعا خود را به شكست محكوم مىكند و حتى شايد از اين راه به پوچى برسد بينوائى و سيه روزى در آن است كه آدمى به جهت « محسوس محورى » بودن خود را محكوم به شكست مىنمايد ، نه آن كه اگر تلاش و كوششهايش با نيت و اقدام پاك او را به هدف منظورش نرساند ، او مغبون گشته است . خطاى بسيار بزرگ و جبران ناپذير ما انسانها از همين جا ناشى مىشود كه ما ملاك همهء ارزشها را تحقق فيزيكى هدفهائى مىدانيم كه با كار و تلاش به آنها مىرسيم لذا آنچه كه در آيات قرآنى بعنوان ارزشهاى انسانى آمده است : عمل صالح و مسابقه در خيرات و قلب سليم است . آيات مربوط به دو موضوع اول و دوم در موارد فراوانى از قرآن وارد شده است . مباحث سبقت در خيرات
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 288
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٨٨