و خندهء حيات و من انسانها مىبيند . در جمله اى ديگر مىفرمايد : كلّ مصطنع عارفة فأنّما يصنع لنفسه فلا تلتمس من غيرك شكر ما أثبتّه ألى نفسك و تمّمت به لذّتك و وقيت به عرضك ( 1 ) ( هر كسى كه كار شايسته اى انجام مىدهد ، جز اين نيست كه نتيجهء آن كار براى خود او بر مىگردد ، بنا بر اين ، شكر آنچه را كه براى خود اثبات نموده اى ، و لذت خويشتن را با آن تكميل و ناموس خود را بوسيلهء آن حفظ كرده اى ، از ديگران توقع نداشته باش ) . مضمون عبارت فوق داراى عموميت وسيعى است كه شامل همه گونه حركات و سكنات هدفدار نيكو مىباشد . مضمون عبارت چنين است كه هر كار شايسته اى را كه انجام مىدهى يا بمقتضاى تصعيد حيات كمالى خود تست و يا براى بدست آوردن نوعى از لذائذ محسوس و معقول براى خويشتن است و يا براى حفظ ناموس است كه جزئى يا شأنى از شخصيت تست .

اين عبارت ابن سينا را اولا بخوانيم و سپس به مطالعه و انديشهء خود در بارهء مبحثى كه طرح مىكنيم بپردازيم . ابن سينا مىگويد : ألأن أذا كنت فى البدن و فى شواغله و علائقه و لم تشتق ألى كمالك الممكن أو لم تتألَّم بحصول ضدّه فاعلم أنّ ذلك منك لا منه ( 2 ) ( اكنون كه در كالبد بدن و اشتغالات و علائق آن قرار يافته و به آن كمالى كه براى تو امكان پذير است ، اشتياق ندارى يا از اتصاف به ضد كمال در دو رنجى نمىكشى ، بدان كه اين سقوط مستند بر خود تست نه به آن كمال ) . اين قاعدهء بسيار سازنده در سخنان امير المؤمنين ( ع ) چنين آمده است :