گام بالاتر بگذارى ، با آن [ موجودى ] خداوندى كه تفكرات در بارهء او حيران است ، مجاور خواهى گشت ) . مسلم است كه استقامت در برابر عوامل متزلزل كننده كه لذائذ و آلام شديد از با اهميتترين آنها است و برتر رفتن از مقتضيات آن عوامل بدون علو همت امكان پذير نخواهد بود . براى بوجود آمدن علو همت ، عظمت گرائى كه در نهاد آدمى وجود دارد ، بايد به فعليت برسد . به فعليت رسيدن اين حقيقت عظمى كه عظمت گرائى و كمال گرائى ناميده مىشود ، جز با قرار گرفتن در جاذبهء خداوند عظيم امكان پذير نيست ، لذا بايد گفت : همت عالى معلول علتى است كه انسان در نهاد خويشتن دارد . دارندگان اين عامل نيرومند انسانى در قرآن چنين معرفى شدهاند : * ( إِنَّ الَّذِينَ قالُوا رَبُّنَا الله ثُمَّ اسْتَقامُوا ) * ( 1 ) ( آنان كسانى هستند كه گفتند : پروردگار ما اللَّه است ، اين حقيقت را كه عامل اساسى حول و قوهء تربيت تكوينى و تشريعى ما خدا است ) از اعماق جان پذيرفته و روى اين حقيقت استقامت مىورزند ) .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 257
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٥٧
هيچ ترديدى در اين واقعيت وجود ندارد كه سازندگان اجتماعات انسانهائى هستند كه از علو همت برخوردارند .
سر تا سر تاريخ هر حركت مثبت و منتج كه مشاهده مىشود ، براى شناخت عامل اصيل آن ، بايد سراغ نشان پاى انسانهاى عالى همت را گرفت كه توانستهاند از زندان خود خواهىها و هوسهاى نفسانى و شيطانى و همچنين از زندان محيط و فرهنگ راكد دوران خويش رها گشته و گامى در ساختن اجتماع بردارند . جوش و خروش روحى مولوى و برخوردارى وى از جهان بينى و انسان شناسى در سطوح بالا جاى ترديد نيست ، ولى بنا بگفتهء خود او :
هامش
( 1 ) . الاحقاف آيهء 13 .