مىشود . ولى چنان كه اشاره كرديم ، اراده عنصر منتج همت است ، نه همهء مفهوم و شرائط آن . 5 - يك عنصر ديگر در همت وجود دارد كه مىتوان نام آن را عظمتگرائى گذاشت . اين گرايش مخلوطى از ارادهء قوى و احساس لزوم بدست آوردن عظمتهائى است كه اشخاص معمولى خود را از وصول به آنها ناتوان مىبينند . اين عنصر ريشهء اساسى هدف گيريهاى عالى است كه ما آن را عنصر اول محسوب نموديم . با نظر به اين دو عنصر است كه نسبت دادن همت به خدا صحيح نيست ، چنان كه امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد : مريد لا بهمة ( 1 ) ( خداوند اراده كننده نه با همت ) زيرا هيچ عظمتى ما فوق آن ذات پاك وجود ندارد كه براى وصول به آن نيازى به همت داشته باشد . مولوى در بارهء مفهوم و همهء شرايط همت و الا ، ابياتى دارد كه بسيار جالب توجه است :
مرغ را پر مىبرد تا آشيان
پر مردم همت است اى مردمان
عاشقى كالوده شد در خير و شر
خير و شر منگر تو در همت نگر
باز اگر باشد سپيد و بى نظير
چون كه صيدش موش باشد شد حقير
ور بود جغدى و ميل او به شاه
او سرباز است منگر در كلاه
ور همى شيرى خورد از مرده خر
سگ بود او شكل شيرى كم نگر
ور پلنگ و گرگ را افكند سگ
شير ميدان مرو را بى ريب و شك
آدمى بسرشته از يك مشت گل
بر گذشت از چرخ و از كوكب به دل
آدمى بر قدر يك طشت خمير
بر فزود از آسمان و از اثير
از جملات حكيمانه اى كه بعنوان يكى از سازنده ترين اصول بايد تلقى شود ، آن جملهء مشهور است كه مىگويد :
هامش
( 1 ) . ج 1 خطبهء 179 ص 258 .