در منابع اسلامى ، دل و فعاليتهاى آن بسيار جدى و با اهميت مطرح مىشوند . آيات مربوطه در قرآن مجيد كه مختصات و شئون ثابت و متغير دل را مطرح مىكند ، براى شناخت ابعاد روان بسيار با اهميت است . اين آيات در مجلد هفتم از ترجمه و تفسير نهج البلاغه از ص 326 تا 334 مورد بررسى قرار گرفته است . آياتى كه در صفحات مزبور مورد بررسى قرار گرفته است جنبهء نمونه اى دارد و آنچه كه در قرآن در بارهء سه موضوع قلب و صدر و فواد آمده است در حدود 192 آيه مىباشد كه بايد همهء اين آيات با كمال دقت مورد بررسى قرار بگيرند .
عامل پنجم -
از عوامل مهم بلا تكليفى روان در روانشناسىهاى معمولى عبارتست از ساقط كردن علوم سازندهء روان و بروز استعدادهاى گوناگون در شرايط مختلف در ارتباط با روانشناسى . اين مطلب باعث شرمسارى است كه انسان بگويد : روانشناسى علمى است كه روان راكد و جامد را از روان پويا و كوشا كه حتى نمىخواهد يك نمود را دو لحظه در يك حال ببيند ، فرقى نمىگذارد و مغزهائى را كه به خود پيچيدهاند ، با مغزهائى كه همواره در فعاليتهاى پيشرو مىكوشند ، يكى ميداند . يعنى روانشناسى كارى با آن ندارد كه يك مغز بشرى تحت چه شرايطى به خود مىپيچد و با كدامين شرايط باز مىشود و در مجراى قانون تكامل به راه مىافتد و آيا چنين اقدامى در قلمرو تعليم و تربيت بايد گنجانده شود يا نه روانشناسى معمولى فقط اين پديده را اگر لازم بداند توصيف مىكند و اهميتى به آن نمىدهد كه آيا روان آدمى آن استعداد را دارد كه مغز را از پيچيدن به خود و رسيدن به پوچى نجات بدهد يا ندارد .
تقريبا مىتوان گفت : روانشناسى معمولى براى خود يك حد معمولى از روانها را انتزاع نموده به توضيح و توصيف آنها مىپردازد ، و سپس مىگويد : اگر روان انسانى از اين حد معتدل منحرف شد ، فورا سراغ روانپزشكان را بگيرد روانپزشكى هم كه به ديدار و معالجهء اين خارج از حد اعتدال خواهد