عبارتست از همان عبادت و ذكر و سجده و تسبيح كه در همهء اجزاء هستى وجود دارد و آيات قرآنى بطور فراوان اين عبادت را در همهء كائنات متذكر شده است : * ( سَبَّحَ لِلَّه ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * ( 1 ) ( تسبيح مىكند خداوند را آنچه كه در آسمانها و زمين است ) . يعنى همهء اجزاى هستى از پستترين جزء ماده تا عاليترين جلوههاى آن ، خواه به عظمت كهكشانها باشد و خواه به كوچكى شاخ مورچه اى محقر كه در لانه اى ناچيز از كره اى ناچيز در منظومهء شمسى ناچيز در مقابل كهكشانها خزيده است . . . همه و همه در حال عبادتند ، حتى تار موى سر ناآگاه و سر ناخن ناهشيار و چشمههاى رگهاى خون و ضربان قلب پليدترين فرد انسانى و پاكترين فرزند آدم در عبادت او بسر مىبرند ، بلكه بالاتر از اينها تخيلات و ايده آلها و انديشهها و تجسماتى كه امواجى از ماده هستند همه و همه ، در عبادت به معناى عام بسر مىبرند .
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 175
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٧٥
جمله اجزاء در تحرك در سكون
ناطقان كانّا إليه راجعون
جمله اجزاء زمين و آسمان
با تو مىگويند روزان و شبان
ما سميعيم و بصيريم و هشيم
با شما نامحرمان ما خامشيم
خامشيم و نعرهء تكرارمان
مىرود تا پاى تخت يارمان
در آيه 39 از سورهء مريم چنين مىخوانيم - * ( إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً ) * ( هيچ چيزى در آسمانها و زمين نيست مگر اين كه در حال عبوديت خدا هستند ) .
و آيه 15 از سورهء رعد چنين است : * ( وَلِلَّه يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً ) * ( و به خدا سجده مىكنند هر چه كه در آسمانها و زمين است چه از روى اختيار يا بطور اجبار ) .
با نظر به آيات فوق چيزى وجود ندارد مگر اين كه در حال عبادت خداوندى
هامش
( 1 ) . الحديد آيهء 1 .