چهار - براى اين انسان هدفدار هيچ سؤالى وجود ندارد كه موجب زجر و شكنجهء او بوده باشد . سئوالات او در بارهء جهان طبيعت كه خود جزئى از آن است ، براى تحصيل آشنائى با آشيانه ايست كه او را در دامان خود پرورده و آمادهء رشد جسمانى و روحانى نموده است و نيز براى بدست آوردن معرفت براى به فعليت رساندن استعدادهاى خود و ديگر افراد همنوع خويش مىباشد .
اما سئوالات او در بارهء عالم فوق طبيعت براى آگاهى به آن « حيات حقيقى » است كه در اين دنيا تدريجا آمادهء بدست آوردن آن مىباشد .
پنج - نظرش در بارهء انسانها بعنوان نهالهاى باغ خداوندى است كه مىتوانند محصولات عالى روح خود را در اين زندگانى بوجود بياورند و در آن آهنگ كلى كه بوجود آورندهء هدف نهائى اين جهان است ، شركت بورزند .
5 - محال است كسى كه معتقد به هدف والاى زندگى است بيك انسان ديگر فريبكارى نمايد
و ما يغدر من علم كيف المرجع
[ ج 1 - ص 83 سطر 8 ] ( و كسى كه بداند سرنوشت نهائى چيست ، هرگز فريبكارى نمىكند ) آقايان متفكران و اربابان مكاتب آيا راه ديگرى غير از اين ، براى ارتباط انسانها با يكديگر بر مبناى واقعيتها داريد اگر چنين راهى داريد ، چرا پيشنهاد نمىكنيد چرا با اين سكوت نابودى انسانها و حقوق آنانرا امضا مىكنيد 1 - خلاصهء آنچه كه در مفهوم عبادت در كتاب مزبور گفتهايم ، چنين است : مطلب يكم - مقصود از عبادت تنها حركات و سكنات و اذكار محدود در موقع برقرار ساختن رابطه معمولى با خدا نيست كه مخصوصا با نظر به عدم توجه اغلب مردم به معانى و حكمت اصلى آنها ، پديدههاى ناچيزى هستند كه حتى شايستگى هدف بودن براى زندگى يك روز انسان را هم ندارند ، چه رسد به اين كه هدف يك كارگاه فوق العاده بزرگ با ميليونها قوانين و پديدهها و اسرار و استعدادها و امكانات هستى بوده باشد . منظور از عبادت كه هدف خلقت انسانها معرفى شده است ، دو عبادت است : عبادت عام و عبادت خاص . عبادت عام
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 174
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٧٤