و گوسفند . بدانجهت كه پايان دادن به حيات گوسفند با ذبح شرعى ، امرى است قانونى ولى مردن سگ از تشنگى خلاف قانون است ، لذا آب به سگ داده مىشود تا بدون علت هلاك نشود . اين ماده را شهيد دوم در مسالك آورده است .
با نظر به ملاك فوق اگر جاندارى بتواند تا دو روز از تشنگى مثلا از پاى در نيايد ، مانند شتر ولى جاندار ديگر تا آن مدت نمىتواند دوام بياورد ، مسلم است كه آب را به جاندار دوم بايد داد .
امير المؤمنين عليه السلام در ( ج 2 شمارهء 25 ) به متصديان دريافت ماليات جانداران دستوراتى فرموده است كه با نظر به احترام حيات اولا و با توجه به دو صيغه امر و نهى ثانيا ، مىتوان آنها را از مواد حقوق حيوان به حساب آورد البته چنان كه در خود دستور مشاهده مىشود ، آن حضرت دستورات زير را در رفتار با حيوانى صادر فرموده است كه تحت تسلط مأمور قرار گرفته و آنها را به بيت المال مسلمين تحويل خواهد داد ، با اين حال چنان كه متذكر شديم اين دستورات فقط بملاك جاندار بودن حيوان است كه شامل همهء حالات حيوانات مىشود كه انسان سلطه اى بر آنها دارد : 24 - كسى را براى تحويل گرفتن و آوردن حيوان وكيل كن كه خشونت نداشته باشد و اجحاف و تعدى بر حيوان ننمايد . و آنها را درمانده و خسته نكند .
25 - ميان شتر و بچهء آن جدائى نياندازد . ترديدى نيست در اين كه مثال شتر و بچه اش بعنوان مصداق است و با نظر به علت حكم شامل همهء مادران و بچههاى حيوانات مىباشد . و شير حيوان را كاملا ندوشد كه به بچه حيوان ضررى وارد كند ( اين ماده در شمارهء 12 ذكر شده است ، و در اينجا براى اين كه همهء دستورات امير المؤمنين ( ع ) را ثبت كنيم ، متذكر شديم ) 26 - آن قدر پشت حيوان سوار نشود كه حيوان به مشقت بيافتد ، لذا بايد براى سوار شدن از همهء آن حيوانات با عدالت بهره بردارى كند . ملاك اين
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 163
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٦٣