ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 159

نباشد ، محترم است . و اين احترام منشأ وضع قوانين حقوقى در بارهء حيوانات گشته است . ما بطور اختصار زمينهء فقه اسلامى را در بارهء اين قوانين مطرح مىكنيم : 1 - هر جاندارى كه در اختيار كسى قرار بگيرد ، بايستى وسايل زندگى آن جاندار را تأمين نمايد . كلمهء جاندار شامل همهء انواع حيوانات است ، مگر حيواناتى كه آزار و ضررى به انسان وارد كنند ، مانند عقرب و افعى و مار كه بالذات موذى مىباشند و مانند سگ هار و ديگر حيوانات بيمار كه بيمارى آنها علاج ناپذير و موجب ضرر مىباشد . بنا بر اين ، احكام حقوقى مقرر شامل هر حيوانى مىباشد ، خواه گوشتش خوردنى باشد ، يا نه ، بلكه خواه به نحوى از انحاء قابل بهره بردارى باشد يا نه . ( 1 ) 2 - قرار گرفتن جاندار در اختيار كسى كه موجب احكام حقوقى است ، شامل ملك و امانت و عاريه و ديگر اختيارات مىباشد . 3 - مقصود از وسائل زندگى اعم است از خوراك و پوشاك و آشاميدنى و مسكن و دواء و غير ذلك . 4 - اگر حيوان بتواند در مراتع و ديگر جايگاه‌هاى قابل تغذيه ، زندگى خود را تأمين نمايد ، مالك حيوان مىتواند آن را براى چريدن و آشاميدن رها كند . و اگر حيوان نتواند از آن جايگاه‌ها زندگى خود را تأمين نمايد واجب است مالك وسائل معيشت حيوان را آماده كند . همچنين اگر حيوان نتواند به حد كافى تغذيهء خود را اداره كند ، واجب است مالك بقيهء تغذيه او را به حد كفايت تأمين نمايد . 5 - اگر صاحب حيوان از انجام وظايف فوق خوددارى كرد ، حاكم نخست او را ارشاد مىكند و او را به ادارهء زندگى حيوان مجبور مىسازد .