شناسى و موقعيت يا بى و حدس و استعدادهاى اقتصادى و اجتماعى و قضائى و سياسى و هنرى و نظامى و غير ذلك . آنان كه از اين استعدادها و مختصات و منشها برخوردارند ، در برابر كسانى كه يا از آنها به كلى محرومند و يا در برابر دارندگان آنها از سهم كمترى برخوردارند ، قوى و گروه دوم و سوم در برابر آنها ضعيف محسوب ميشوند . اين تنوع و اختلاف ميان انسانها غير قابل ترديد و انكار است ، و مقدارى از آيات قرآنى و احاديث معتبر وجود آن را تأييد مىكند .
آيات مربوطه در مباحث آينده مطرح خواهد شد و نمونه اى از احاديث مربوطه ، حديث بسيار معروف از رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله است كه فرموده است :
ألنّاس معادن كمعادن الذّهب و الفضّة
( مردم معدنهاى گوناگونى هستند مانند معادن طلا و نقره ) .
البته چنان كه در اول اين مبحث گفتيم مقصود از اختلاف و تنوع استعدادها و مختصات ، نوع غير اختيارى آنها است كه بر دو قسمت اساسى تقسيم مىگردند .
قسمت يكم - تنوع محض استعدادها و مختصات است ، مثلا شخصى در يكى از قواى عضلانى برخوردار است ، مانند قوهء شنيدن ، ديگرى در يكى از قواى عضلانى ديگر مانند ديدن . يا كسى در قدرت انديشهء منطقى تطبيقى كليات بر واقعيت - هاى عينى جهان خارجى قوى است و ديگرى در قدرت تجريد كليات و سومى در احساسات ادبى كه بنوبت خود انواعى دارد كه ممكن است بعضى از انسانها در صنفى از آن احساسات قوى باشند و بعضى ديگر در صنفى ديگر از آنها .
در اين قسمت در برابر قرار گرفتن اين اشخاص ، دو مفهوم ضعيف و قوى نمىتواند بعنوان يك مسئلهء حاد مطرح شود ، زيرا فرض اينست كه هر يك از اشخاص داراى امتيازى است كه در ديگرى نيست و تنظيم و هماهنگ ساختن استعدادها و مختصات گوناگون اساسىترين كار حيات اجتماعى انسانها است .
قسمت دوم - اختلاف در كميت استعدادها و مختصات در انسانها و وجود آنها در بعضى و محروميت بعضى ديگر از آنها است . در اين قسمت از اختلاف ،
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 133
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٣٣