حيات بخش مىگردد : توجه به اين كه آينده بطور كامل در اخيار و آگاهى من نيست ، كه مهمترين نقطهء ضعف است ، با اين توجه و ايمان كه آينده و حال من همچون گذشتهء من وابسته به قدرتى است مطلق كه اگر چه مرا به تحصيل آگاهى و قدرت براى ادامهء حيات دستور داده است ، ولى اين آگاهى و قدرت بهر درجه اى هم كه برسد ، رشتهء حيات را با همهء خواص و عواملى كه دارد از دست خالق زندگى و مرگ نمىگيرد ، مبدل به قدرت مىگردد . علت اين كه توجه و ايمان مزبور نقطهء ضعف آدمى را به قدرت مبدل مىكند ، اينست كه خالق حيات مؤكدترين دستور را براى هر گونه فعاليت كه به آگاهى و قدرت انسانى در ادامهء حيات ممكن است ، صادر فرموده است .
اندرين ره ميتراش و مىخراش
تا دم آخر دمى فارغ مباش
گر چه رخنه نيست در عالم پديد
خيره يوسفوار مىبايد دويد
بار ديگر به اين نكته اصرار مىكنيم كه حكمت بسيار سازندهء محروميت انسان از علم مطلق به آينده ، جلوگيرى از احساس استغناى ذاتى است كه بدون استثناء طغيانگرى و يا سستى را ايجاب مىكند . * ( كَلَّا إِنَّ الإِنْسانَ لَيَطْغى أَنْ رَآه اسْتَغْنى ) * ( 1 ) ( قطعا ، انسان هنگامى كه خود را بى نياز ديد طغيان خواهد كرد ) . از اين جهت است كه مىتوان گفت : با نظر به ظرفيت موجوديت آدمى ، محدوديت علمى كه بدست مىآورد ، بصلاح واقعى او است ، نه اين كه نقطهء ضعفى در وجود او است . * ( وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ ) * ( 2 ) ( و براى شما از علم جز اندكى داده نشده است ) .
هامش
( 1 ) - العلق آيهء 6 .
( 2 ) - الاسراء آيهء 85 .