ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 288

* ( ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ) * ( 1 ) ( دعوت كن به راه پروردگارت بوسيلهء حكمت ( منطق و علم و جهان بينى واقعى ) و پند و اندرز نيكو و با آنان در اين راه با بهترين طرق ، جدل نما ) . ملاحظه مىشود كه خداوند متعال در به كار بردن جدل ، تنها به مسلم بودن مقدمات استدلال در عقيدهء خصم قناعت نمىكند ، بلكه مىگويد : با بهترين طرق با آنها جدل نما ، اين قيد دلالت مىكند بر اين كه حتى آن مقدمات مورد قبول خصم بايد از واقعيت برخوردار بوده باشد . از اين بيان روشن مىشود كه تفسير برخى از دانشمندان در بارهء جملات امير المؤمنين ( ع ) به طريقهء جدل ، بايد مورد تأمل جدى قرار بگيرد . بعضى از صاحبنظران گفته‌اند احتمال مىرود كه امير المؤمنين عليه السلام توصيف مزبور در خطبه را در بارهء زنها بطريق جدل احسن فرموده است ، ولى اين احتمال با نظر به دلايلى كه آن حضرت براى توصيفات زن آورده‌اند كه مطابق احكام اسلامى است ، صحيح نيست . آنچه كه به نظر مىرسد اينست كه حركت عايشه با طلحه و زبير براى برپا كردن غائلهء جمل ، به سود جوامع اسلامى تمام نشده است ، و توصيه‌هاى پيامبر در بارهء زنان خود ، بوسيلهء طلحه و زبير زير پا گذاشته شد و مىبايست عايشه فريب آن پيمانشكنان را نمىخورد و بنوبت خود به نگهبانى دين در حدود وظايف الهى خود مىپرداخت . امير المؤمنين عليه السلام پس از پايان جنگ جمل اين خطبه را فرموده‌اند . بعضىها گفته‌اند كه همهء خطبه‌هاى امير المؤمنين مانند آيات قرآنى قطعى - السند نيست ، يعنى احتمال عدم صدور بعضى از جملات خطبه‌ها از خود امير المؤمنين يك احتمال منطقى است . همچنين اگر جمله اى يا خطبه اى مخالف