را مىگويند كه اختيار تصرف در مال و توجيه زندگى كسى ديگر را در اختيار داشته باشد ، مانند قيم صغير و قيم ديوانه و سفهاء و غير ذلك . و مسلم است كه مرد به هيچ وجه قيمومتى بر زن ندارد . زيرا زن در تمام شئون زندگى اقتصادى و اخلاقى و مذهبى و اجتماعى از آزادى و اختيار كامل برخوردار است ، فقط در شئون اجتماعى اين شرط وجود دارد كه مزاحم حق مرد نباشد . يعنى وظايفى كه زن در بارهء مرد دارد ، لازم است كه از عهدهء آن برآيد ، چنان كه وظايفى براى مرد در بارهء زن وجود دارد كه بايد از عهدهء آن برآيد . اين وظايف براى طرفين به علت لزوم حفظ تشكل نظام خانواده است كه اساسىترين عنصر اجتماع است . مسلم است كه با كمترين اخلالى كه طرفين در وظايف تركيبى و تشكلى خود روا بدارند تشكل نظم خانواده مختل خواهد گشت .
2 - معناى قوام با نظر به موارد استعمال و بقرينهء آيات فراوانى كه در قرآن در بارهء تساوى ارزش شخصيت زن و مرد آمده است ، مرد سرپرست و اجراء كنندهء مصالح خانوادگى است نه قيم باصطلاح فقهى و حقوقى . علت اين كه مرد سرپرست خانواده معرفى شده است ، يك علت طبيعى محض است نه قراردادى و تحكمى و امتياز خاص مرد بودن . اين علت طبيعى عبارتست از مقاومتى كه مردها در برابر رويدادهاى خشن زندگى و روياروئى با عوامل مزاحم طبيعت و همنوع و آمادگى دائمى مرد در گرداندن گردونههاى اقتصادى دارند .
و از طرف ديگر محدوديت زن در دوران قاعدگى و ماههاى حمل و وضع حمل و دوران شيردهى و غير ذلك . عواملى كه در طرفين متذكر شديم ، مضمون آن جمله از آيه است كه مىگويد : * ( بِما فَضَّلَ الله بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَبِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ ) * اين آيه بطور قطع نه ارزش انسانى مرد را از زن بالاتر مىبرد و نه قيم بودن مرد را بر زن مطرح مىكند . بلكه ناظر به تفاوتى است كه مرد و زن در ارتباط با طبيعت در استخراج مواد معيشت با يكديگر دارند . دليل اين مسئله آيه اى است كه مىگويد :
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 271
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٧١