ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 261

3 - « مردان بيش از روزگار پيش نوابغ و مجانين بيرون مىدهند . هر چه صنعت انسان را بيشتر به كام خود فرو مىبرد ، زن نيز بيشتر به عمل اجبارى رشد ذهنى تن در مىدهد . اما با آنكه در نتيجه زن به سرعت تغيير مىيابد ، باز از حيث ذهن و عقل در بعضى جهات با مرد مختلف مىماند . به نظر مىرسد كه زن با فكر مطلق چندان آشنائى ندارد . زن در واقعيات تيزبين است و آن را خوب بخاطر مىسپارد . اما براى تعميم و توضيح عميق مستعد نيست و ممكن است كه در جزئيات و در پيدا كردن مقصد سر درگم شود . زن بيشتر به اشخاص علاقه مند است ، نه به اشياء و اعمال » ( 1 ) . اين مسئله كه مردان نوابغ و ديوانگانى بيشتر از صنف زن دارند ، از نظر مشاهدات تاريخى صحيح به نظر مىرسد . اما اين كه زن از حيث ذهن و عقل براى تعميم و توضيح عميق مستعد نيست ، چون ممكن است عامل سوء استفاده بسود صنف مرد بوده باشد ، بايستى اين مطلب با بررسى و تحقيق عادلانه اى مطرح و نتيجه گيرى شود . توضيح اين تفاوت را در تفسير جملهء « نواقص العقول » مطرح خواهيم كرد . 4 - « طبيعت در نظر زن هميشه سرى بلند پايه خواهد ماند و از كجا كه اين ناتوانى متواضعانه در درك اسرار طبيعت او را به طبيعت نزديكتر نمىسازد ، تا علوم ميكانيكى ما » در توضيح اين مسئله مىتوان گفت : عظمت و اسرار آميز بودن جهان هستى و اين كه قوانين جاريه در عالم هستى اثبات يك آهنگ كلى مىنمايد ، با هر شعور ناب چه مرد و چه زن قابل درك و دريافت است . درك حشمت و جلال در جريان وجود ، حتى با تجزيه و تركيبهاى علمى ما هم مختل نمىگردد ، بلكه اختلالى كه در عظمت و جلال هستى وارد مىآيد از تنگنظرى ما است كه تنها با بعد تجزيه و تحليل به جهانشناسى مىپردازيم .