ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 233

است ، بيشتر از آن مدعيان دانش احكام نجومى مىباشد . . . » ( 1 ) سپس شيخ انصارى حتى علم اوضاع ستارگان ( علم هيئت ) را هم در معرض خطا معرفى مىنمايد و مىگويد : « زيرا خطاهاى علماى علم هيئت هم بسيار فراوان است ، به همين جهت است كه در بارهء اين اطلاعات هم نمىتوان به اشخاص عادل از اين علماء اطمينان كرد . چه رسد به فاسقهاى آنها ، زيرا محاسبات آنان مبتنى بر عده اى امور نظرى است كه بر نظريات ديگرى مبتنى است . مگر اين كه اطلاع و تحقيقاتشان بر مبناى بديهى استوار شده باشد » ( 2 ) ملاحظه مىشود كه مبارزهء فقه تشيع با خرافات در حد اعلا بوده و علم به واقعيات عينى را به تمام معنى مىپذيرد . شيخ انصارى در مسئلهء دوم مىگويد : « حكم به بروز پديده‌هاى خاص در ستارگان بسبب حركات و اتصالات و غير ذلك . . . جايز است اگر به ظنى مستند باشد كه محصول تجربهء مستقيم خود عالم علم هيئت يا به نقل از تجربهء ديگران بوده باشد ، با تكيه به ارادهء خداوندى در موقع بروز وضع مخصوص در ستارگان بدون اعتقاد به رابطهء ( عليت ) ميان آنها . بلكه ظاهر اينست كه مىتوان در بارهء اين گونه مسائل اگر بر تجربهء قطعى مستند باشد ، حكم قطعى صادر نمود ، زيرا هيچ اشكالى وجود ندارد كه كسى حكم قطعى به باريدن باران در اين شب بنمايد و به فرود آمدن سگ از پشت بام به داخل خانه استدلال كند ، چنان كه براى ترويج كننده و احياء كنندهء اين علم خواجه نصير طوسى اتفاق افتاد كه در يكى از مسافرتهايش ميهمان آسيابانى شد كه در بيرون شهر آسيابى داشت ، وقتى كه خواجه نصير وارد خانهء آن آسيابان گشت ، به جهت گرماى هوا به پشت بام رفت ، صاحب خانه گفت : بيا پائين و در خانه بخواب ، تا باران ترا ناراحت نكند ، خواجه به اوضاع ستارگان نگريست و چيزى كه علامت آمدن باران باشد ، نديد ، صاحب خانه گفت : من سگى دارم كه هر شبى كه باران در آن