ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 231

* ( إِنَّ فِي اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ وَما خَلَقَ الله فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَّقُونَ ) * ( 1 ) ( قطعا در پشت سر هم آمدن شب و روز و در آنچه كه خداوند در آسمانها و زمين آفريده است ، آياتى است براى مردمى كه تقوى مىورزند ) آيات فوق با كمال صراحت لزوم شناسائى آسمانها و آنچه را كه در آنها است و همچنين زمين و آنچه را كه در آن است ، گوشزد مىنمايد . بعضى از اين آيات مانند آيهء 9 از سورهء سبأ و 185 از سورهء الاعراف كسانى را كه به آسمانها و فروغ ملكوتى كه به آنها مىتابد نمىنگرند ، مورد توبيخ قرار داده است . آيات ديگرى در قرآن وجود دارد كه مىگويد : خداوند هر چه را كه در آسمانها و زمين است براى شما مسخر كرده است ( يعنى در اختيار شما گذاشته است ) مانند : * ( وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ جَمِيعاً ) * ( 2 ) ( و خداوند همهء آنچه را كه در آسمانها و زمين است براى شما مسخر فرموده است ) اين گونه آيات دلالت مىكند بر اين كه انسان نه تنها بايد در دستگاه آفرينش اعم از فضا و كرات فضائى و زمين و آنچه كه در آنها است ، بينديشد و آيات بودن آنها را درك كند ، بلكه همهء آنها را در اختيار بشر گذاشته است كه از آنها بهره بردارى بنمايند . اين تأكيد شديد باعث شد كه مسلمانان به علم هيئت سخت علاقمند گشتند و تحقيقات فراوانى در اين علم انجام دادند . جان بر نال اعتراف مىكند : « اگر رصدهاى اخترشناسى در فرهنگ اسلامى دچار نكث مىشد اخترشناسان رنسانس نمىتوانستند از ما حصل تجارب نهصد سالهء پيشينيان خود بهره مند شوند و كشفيات مهمى كه مبناى علوم جديد را تشكيل مىدهند ، به تأخير مىافتاد و يا اصلا تحقق پيدا نمىكرد » . ( 3 ) آنچه كه در بارهء علم نجوم