اعلاى روحى است كه رحمت و لطف بى پايان خداوندى است . اين تقسيم در قرآن مجيد در بارهء سرنوشت نهائى آدمى بطور فراوان آمده است . و چنان كه اشاره كرديم منشاء اصلى اين تقسيم اعمال خود انسان و انتخابى است كه در كيفيت زندگى داشته است . نتايجى كه از انتخاب كيفيت زندگى گريبانگير شخصيت انسانى خواهد گشت ، مطابق قوانينى است كه خداوند متعال در عالم هستى بجريان انداخته است ، بدين جهت است كه در آيات قرآنى و منابع حديثى نتايج انتخاب كيفيت زندگى به خدا نسبت داده شده است ، يعنى ترتب نتايج انتخاب بر انتخابى كه بشر در اين دنيا انجام داده است ، طبق قانون الهى است . مسئله اى ديگر در اين مبحث وجود دارد كه تذكر به آن لازم است . و آن مسئله عبارتست از عاقبت و سرنوشت زندگى انسانهائى كه نتوانستهاند قدرت و آگاهى لازم به انجام تكاليف الهى را در اين دنيا بدست بياورند . و اين قسم از مردم ، مستضعفين نيز ناميده مىشوند . اين گروه از انسانها كه در اين دنيا به جهت انواعى از ناتوانىها مورد مسئوليت و توجه تكليف نبودهاند ، چنان كه از بعضى از آيات قرآنى و احاديث مربوط برمىآيد ، و به حكم بديهى عقل در بارهء عدالت مطلق خداوندى ، نه در رديف رستگاران قرار مىگيرند كه در اين دنيا عمر خود را در اطاعت از فرمان عقل سليم و وجدان پاك و دستورات الهى سپرى نمودهاند و نه در رديف اشقياء و تبهكارانى كه زندگى خود را در اختيار غرايز حيوانى و اغواهاى شيطانى قرار دادهاند . عدل مطلق و حكمت بالغهء خداوند اقتضا مىكند كه براى قرار گرفتن اين گروه در يكى از دو گروه سعداء و يا اشقياء پس از عبور از جهان طبيعت كه در آن مىدانى براى عمل اختيارى نداشتهاند . قدرت و آگاهى لازم به آنان عنايت فرمايد و آنان را در مجراى آزمايش و تصفيه قرار بدهد .
در جملهء آخر كه امير المؤمنين مىفرمايد : « ما تحرزون به انفسكم غدا » ( از جهانى كه در آن زندگى مىكنيد توشه اى
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 18
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص١٨