تفسير عمومى خطبهء چهل و نهم
2 - الحمد للَّه الَّذى بطن خفيّات الامور ( سپاس مر خداى را است كه به همهء امور مخفى دانا است ) .
اى خدا ، اى خالق بىچند و چون
آگهى از حال بيرون و درون
براى ذات اقدس ربوبى هيچ پوشيده اى وجود ندارد
ابن ابى الحديد در شرح خود ج 4 از ص 218 به بعد نظريات فلاسفه و متكلمين را در بارهء علم خداوندى تا نه ( 9 ) نظريه مىشمارد :
نظريهء يكم - از متكلمين است كه مىگويند : خداوند سبحان به همهء اشياء دانا است
چه در گذشته و چه در آينده ، و عالم است به ظاهر اشياء و باطن آنها و بهر چه كه محسوس يا نا محسوس است . اين نظريه قطعا مطابق حكم ضرورى عقل و آيات قرآنى است . اما حكم ضرورى عقل چنين است كه خداوند متعال جهان هستى را با همهء اجزاء و حوادث و روابطى كه دارند ، با مشيت قاهرهء خود در عالم امر تقدير فرموده ، سپس با فيض مستمر خود به عالم خلق سرازير نموده و به جريان مىاندازد . آيا امكان دارد كه خداوند سبحان به آنچه كه از مشيت و ارادهء ربانىاش گذشته و بوسيلهء فيض مستمر او [ كه بدون آگاهى به آن فيض نمىباشد ] به عالم خلق سرازير مىگردد و به جريان مىفتد ، عالم نباشد و آنگهى با نظر به رابطهء نورى كه با همهء اشياء دارد ،