تفسير عمومى خطبهء چهل و هشتم
3 ، 4 - الحمد للَّه كلَّما وقب ليل و غسق و الحمد للَّه كلَّما لاح نجم و خفق ( سپاس مر خداى را هر وقت كه شب وارد شود و تاريكيهاى خود را بگستراند و سپاس مر خداى را هر وقت كه ستاره اى بدرخشد و غروب كند )
حمد و سپاس بندگان براى ابد از آن او است
امير المؤمنين عليه السّلام در جملات مورد تفسير ، شب و پديده هائى را كه در آن بوقوع مىپيوندند بعنوان اشاره براى ابديت و دوام حمد به پيشگاه خداوندى متذكر شده است . احتمال قوى مىرود كه اين خطبه را پس از رسيدن شبانگاه ايراد فرموده است . همه مىدانيم كه منظرهء آسمان در موقع شب بسيار هيجانانگيز و موجب بروز تفكرات و دريافتهاى خالص مىگردد . مىتوان گفت : عاليترين و لطيفترين مناجات و نيايشهاى اولياء اللَّه و شب بيداران هنگامى صورت مىگيرد كه سكوت اسرار آميز همه جا را فرا گرفته و آدمى ، ناچيزى خود را در برابر عظمت هستى مشاهده مىنمايد و به هيجان و وجد مىآيد .
مخصوصا اين وجد و هيجان با نظاره به سپهر لاجوردين با آن نقطههاى زرينش كه يك پهنهء بيحد و مرز را در جلو ديدگان ناظر مىگستراند ، شديد و پر معناتر مىگردد . اين فقط يك منظرهء زيباى معمولى نيست ، مخصوصا با توجه به سادگى تابلوئى كه آسمان در برابر ديدگان آدمى نهاده است ، بلكه احساس