منشأ انحراف و ارتكاب گناه و غوطه خوردن در فتنهها و شرور بوده باشند ، همچنين در مختصات انسان و طبيعت حقايقى را قرار داده است كه مىتوانند در حال ارتباط با يكديگر براى انسان درمان و عوامل اجتناب از انحرافات و نتايج ناشايست فتنهها را نشان بدهند . اگر در بارهء تكاليف و وظايف الهى كه بوسيلهء پيامبران عظام و وجدان و عقول سليم براى بشريت عرضه شدهاند ، درست دقت كنيم ، خواهيم فهميد كه همهء آن تكاليف و وظايف نقش عوامل سالم ماندن از انحرافات و نجات پيدا كردن از آشوبها و اضطرابات و نيكو بر آمدن از عهدهء آزمايشات در اين زندگانى دنيوى را دارند . از همين جا است كه مىتوان گفت : تكاليف شرعى و وظايف وجدانى و عقلانى بطور عموم الطافى از خداوند است كه در اين دنياى بلاخيز و پر از آزمايش و اغوا كنندهء انسان به پيروى از هوى و هوسها ، نصيب بشريت گشته است . اين الطاف و عنايات خداوندى است كه براى هيچ انسانى جايز نيست كه عذر و بهانه آورده و بگويد : من انسان كه درونم پر از غرايز حيوانى است در اين دنيا كه طبيعتا جايگاه تزاحم و تنازع و اضطراب است ، چگونه مىتوانم در صراط مستقيم قدم بردارم و از انحراف و فتنهها كه در طبيعت اين دنيا است در امان باشم اين عذر و بهانه را كه ممكن است گاهگاهى در ذهن آدمى خطور كند ، براى تسليت به خويشتن و تقويت آن خيالات ، به زبان بياورد و حتى در صورت شعر و نثر بر روى كاغذ هم بياورد و با هنر نويسندگى آن خيالات را بيارايد ، ولى اگر بخواهد همين اوهام و عذر و بهانهها و خيالات را وارد منطقهء وجدان نمايد ، با مقاومت بسيار شديدى از طرف وجدان روبرو مىگردد كه يا منجر به كلافه و سرگيچه شدن انسان ميانجامد و يا به شكست قطعى آن سپاه خيالات و اوهام و عذر و بهانهها . به ياد داشته باشيد كه براى اجتناب از انحرافات عمدى و بر كنار شدن از سوء رفتار در فتنهها و آزمايشات ، آن قدر راه قابل پيمودن در پيش پاى ما گسترده است كه عذر و بهانه تراشى ما با توانائى پيمودن آن راه ، درست مانند
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي ) — صفحة 275
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٧٥