گشته است . اين آزادى كه عبارتست از قدرت انتخاب يكى از چند هدف يا يكى از چند وسيله براى وصول به هدف ارزش خود را از هدفى كه انسان آزاد در نظر مىگيرد ، در مىيابد ، اگر آن هدف انتخاب شده حقيقتى داراى ارزش و از مقولات مربوط به خير و كمال بوده باشد ، داراى ارزش عالى بوده و در اين صورت اختيار ناميده مىشود ، زيرا اختيار چنان كه در بعضى از مباحث مجلدات گذشته مطرح شده است ، به معناى جويندگى خير است . در روايت مورد بحث پيامبر اكرم صلى اللَّه عليه و آله و سلم مىفرمايد : شخصى كه بمقام اخلاص رسيده است ، غل و زنجيرى براى او وجود ندارد و با نظر به به حقيقت اخلاص معلوم مىشود كه منظور آن حضرت تنها رهائى از قيد و زنجير نيست كه رهايى محض ناميده مىشود ، بلكه آن حالت رهائى است كه از آزادى عبور كرده و بمرحلهء اختيار كه عبارتست از شكوفائى آزادى در مسير خير و كمال رسيده است . اگر بخاطر داشته باشيم ، در يكى از جملات
امير المؤمنين در بارهء اخلاص اين جمله را ديديم كه در بيان شهادت اين طور مىگويد : شهادة ممتحنا اخلاصها
شهادتى به خدا مىدهم كه اخلاصش آزمايش شده و از امتحان گذشته است . اين اخلاص است كه او را بمقام اختيار موفق ساخته و باصطلاح عمومى امير المؤمنين بمرحله اى از آزادى ( اختيار ) رسيده است كه توانسته است آزادى بخش بانسانها بوده باشد . مولوى اين حقيقت را در بارهء امير المؤمنين ( ع ) دريافته و مىگويد :
زين سبب پيغمبر با اجتهاد
نام خود و آن على مولا نهاد
گفت هر كاو را منم مولا و دوست
ابن عم من على مولاى اوست
كيست مولا آن كه آزادت كند
بند رقيت ز پايت بر كند
چون به آزادى نبوت هاديست
مؤمنان را ز انبيا آزادى است
اى گروه مؤمنان شادى كنيد
همچو سرو و سوسن آزادى كنيد
البته اين معماى رنجآور كه كدامين نظم اجتماعى بايد در جوامع بشرى